Daħla

putirjal-gate-and-cannon-bollard

L-ilsien Malti hu mogħni b’termini u appellattivi, wirt tanġibbli tal-istorja ta’ dawk li kienu hawn qabilna. Mal-medda taż-żmien l-ilsien Malti sar taħlita sħiħa ta’ ilsna minn tant ġnus. Matul is-sekli li għaddew, bosta kienu s-snajja’ u n-negozji li kienu jirrikjedu  terminoloġija partikulari. Fost dawn insibu l-ismijiet tal-għodda użati mill-bdiewa, is-sajjieda, il-baħħara u oħrajn. L-istess it-twemmin reliġjuż kellu u għandu t-terminoloġija tiegħu. Matul is-sekli, niżlu l-art negozjanti, ħakkiema, amministraturi, suldati u familthom. Dawn tħalltu mal-Maltin u b’hekk daħal kliem ġdid li żdied ma’ dak li diġà kien jintuża. 

L-iskop prinċipali ta’ din il-website hu l-aktar li tfittex u tippreżenta dan il-vokabularju mitluf u minsi, li fih innifsu juri l-istorja twila u l-kultura wiesa’ ta’ Malta. Dan ix-xogħol ippreżentat b’mod enċiklopediku għandu wkoll joffri stampa aktar ċara tal-mod kif kienu jaħsbuha l-Maltin matul iż-żminijiet. F’dawn il-paġni ser issibu eluf ta’ kliem, idjomi u termini relatati ma’ kull tip ta’ suġġett, spjegati f’paragrafi qosra. Imbagħad fil-paġna tal-artikli / blogs, hemm artikli ddettaljati dwar il-ġrajjiet u l-folkor Malti.

B’hekk f’din il-ġabra ta’ aktar minn tliet elef titlu tista’ bil-mod il-mod tiskopri dak kollu li jagħmilna Maltin. Ser taqra l-istorja ta’ Malta fuq tliet livelli – l-istorja tal-ħakkiema barranin u dawk Maltin, l-istorja tas-soċjetà Maltija, u l-istorja tal-ambjent li ngħixu fih.

Nappellalek, jekk inti taf b’xi kliem, espressjonijiet jew informazzjoni oħra li ma jidhrux hawn tiktibli biex jien nagħmel ir-riċerka tiegħi u nkun nista’ nżid ma’ dak li diġà hawn.

Martin Morana

10 ta’ Marzu 2019

FlyerMaker_04082019_142649

A*   B*   Ċ*   C*   D*   E*   F*
Ġ*   G*   *   H*   Ħ*   I*    J*    K*
L*   M*    N*    O*    P*    Q*    R*    S
 T*    U*    V*   W*    X*    Ż*    Z*

BIBLIOGRAFIJA / Pubblikazzjonijiet ikkonsultati għal din il-website.

Attard Anton F., Mill-Ħajja ta’ l-Imgħoddi – Tagħrif Folkloristiku 
minn Għawdex. Stampat A*M Printing Ltd. 1991.
Attard Anton F., Logħob Folkloristiku ta’ Għawdex, (Union Press, 1969).
Attard Anton F., Mill-Folklore ta’ Għawdex - Ġabra ta’ Għana u Taqbil, 
(A + M Printing Ltd., 1986).
Aquilina Joseph, Maltese - English Dictionary Vol 1,. Midsea Books Ltd. 1987.
Aquilina Joseph, Maltese- English Dictionary Vol. 2., Midsea Books Ltd. 1990.
Aquilina Joseph,  Maltese – English - Maltese Dictionary. Midsea Books Ltd.
2006.
Agius Albert W., Qwiel, Idjomi, Laqmijiet Maltin u Trufijiet oħra.  
BDL. 2004.
Agius De Soldanis G.P.F., Gozo -  Ancient and Modern Religious and Profane,
Media Centre Publications. 1999.
Badger George Percy, Description of Malta and Gozo, G. Muir. 1858.
Biundi Giuseppe, Dizionario Siciliano-Italiano Compilato. 1857.
Bonello Govanni, Histories of Malta Vols. 1. – 1X. Fondazzjoni Patrimonju 
Malti. 2008.
Borg Paul P.,  Snajja’ u Xogħol il-Maltin. Publishers Enterprises Group 
(PEG) Limited. 2000.
Borg Paul P.,  Snajja’ u Xogħol il-Maltin – It-Tieni Volum. PEG Publications.
2001.
Borg Paul P., Nisimgħhem Jgħidu ..eċċ. . – L-ewwel Volum. PEG Publications.
2007.
Borg Paul P., Nisimgħhem Jgħidu ...eċċ.  – It-tieni Volum, PEG Publications.
2012.
Busuttil Edgar D., Kalepin – Damm il-Kliem, St. Joseph Institute Printing 
Press. 1941.
Busuttil V.,  Dizzjunarju Malti-Ingliż, 1900.
Carabott Rosabelle (ed.) Damma tal Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal
Maltin u Ghaucin - Gianfrangersku Agius Sultana Ghauci, Pubblikaturi, 
l-Akkademja tal-Malti et al. Stampatur Baroni & Gori, Firenze, 2016.
Cassar Mario, The Surnames of the Maltese Islands, An Etymological 
Dictionary. Book Distributors Ltd. 2003.
Cassar Pullicino Joseph, Studies in Maltese Folkore. Malta University
Press. 1992.
Cassola Arnold, Malta, People, Toponomy, Language (4th Century B.C. – 1600),
The Farsons Foundation. 2011.
Cortis Toni, (editur), Temi Zammit - Nies Bla Sabar u Stejjer Oħra, Merlin
Library Ltd. 1987.
Cremona Matty, The Way We Ate – Memories of Maltese Meals, Midsea Books. 
2010.
Farrugia Randon, Stanley, Fishing in Malta, P.E.G. Ltd. 2007.
Farrugia Randon, Stanley & Micallef Robert, Popular Fish in the Mediterranean
P.E.G. 2004.
Fenech Karm, Idjomi Maltin. Ġiżwiti Maltin. 1995.
Freller Thomas, Malta – The Order of St John, Midsea Books Ltd. 2009.
Gatt Ġużi, Qiegħda fil-Ponta ta’ Lsieni. Klabb Kotba Maltin. 2005.
Gatt Ġużi, Qiegħda fil-Ponta ta' Lsieni 2. Klabb Kotba Maltin, 2015.
Gambin Kenneth u Buttigieg Noel, Storja tal-Kultura ta’ l-Ikel f’Malta. 
PIN. 2003.
Lanfranco Guido, Drawwiet u Ħajja mill-Istorja ta’ Malta. Wise Owl 
Publication. 2005.
Lanfranco Guido, Logħob, Taqbil u Ġugarelli Tat-Tfal Maltin. Wise Owl 
Publication.
Lanfranco Guido (editur.), Folklor Ġabra ta’ Kitba minn Membri ta’ 
L-Għaqda Maltija Tal-Folklor. Klabb Kotba Maltin. 2004.
Lanfranco Guido, Ħxejjex Mediċinali u Oħrajn fil-Gżejjer Maltin, 
Pubblikazzjoni tal-Media Centre.  2000.
Mallia Milanes, (editur), The British Colonial Experience 1800-1964: The 
Impact on Maltese Society, Mireva Publications, 1988.
Mallia Milanes, (editur), Hospitaller Malta 1530-1798, Mireva Publications. 
1993.
Manduca J.S. & Mifsud G. Il-Qawl Iqul. Publishers Enterprises Group (PEG). 
1989.
Miege D. L'Histoire de Malthe, 1841.
Mifsud Chircop Ġ., Manwel Magri – Ħrejjef Missirijietna, Publishers 
Enterprises Group. 1994.
Mifsud Chircop Ġ., Il-Praspar Miktuba Minn Dun Xand Cortis, Publishers 
Enterprises Group,  
Muscat Azzopardi, Gino & Anna, Kif Ngħiduha. Klabb Kotba Maltin. 1986.
Price A. Charles, Malta and the Maltese – A Study in Nineteenth Century 
Migration, Georgian House – Melbourne, 1989.
Sant Michael A., “Sette Giugno” 1919 – Tqanqil u Tibdil, SKS Sensiela Kotba Soċjalisti. 1989.
Schiavone Michael J., Dictionary of Maltese Biographies, PIN, Pubblikazzjoni Indipendenza. 2009. Vol I u Vol II.
Sultana Joe, Ed.,  Flora u Fauna ta’ Malta. Dipartiment Għall-Ħarsien tal-
Ambjent. 1995.
Vassalli, Mikiel Anton, Ktyb Yl Klym Malti Mfysser byl-Latin u Byt-Taljan, 
eċċ.  MDCCXCVI.
Vassalli, Mikiel Anton, Motti Aforismi e Proverbii Maltesi, 1828. 
Vella Tomlin R., Ġabra ta’ Proża Għat-Tfal, A.C. Aquilina, 1955.
Wettinger Godfrey,  Place-Names of the Maltese Islands: 1300-1800. Publishers
Enterprises Group (PEG) Limited.
Zahra Ruben, A Guide to Maltese Folk Music, PBS Malta and Soundscapes. 2006.
Zarb Tarcisio, Folklore of An Island – Maltese Threshold Customs. Publishers
Enterprises Group (PEG) Ltd. 1998.
Zarb Dimech Anthony, Malta During the First World War 1914-1918, Veritas 
Press. 2004.
Treasures of Malta, nos: 1 – 51. Fondazzjoni Patrimonju Malti.
Heritage -  An Encyclopedia of Maltese Culture and Civilisation, Ed. Mizzi
Pawlu. Klabb Kotba Maltin.

abbr.             abbrevjazzjoni 
A. de S.          Agius de Soldanis
aġġ.              aġġettiv
appel.            appellattiv Lat. Latin 
ċ.                ċirka M. Malti
ċm                ċentimetru/i 
ed.               editur 
E.S.I.            Erin Serracino Inglott* 
espr.             espressjoni
etim.             etimoloġija
ewf.              ewfemiżmu / ewfemistiku
fem.              femminil 
fig.              figurattiv
final.            finalment
Fr.               Franċiż 
F.V.              F.Vella Dizionario 1843*
G.B.F.            Dizionario Portatile* 
ġen.              ġeneralment
Għ.               Għarbi 
Gr.               Grieg
idj.             idjoma 
Ing.             Ingliż
is.              xj. isem xjentifiku 
jiġ.             jiġifieri
J.A.             Joseph Aquilina* 
M.A.V.           Mikiel Anton Vassalli*
n.               nom
oriġ.            oriġinarjament
part. pas.       partiċipju passiv
pereż.           pereżempju
pl.              plural 
prob.            probabbli
pron.            pronunzja 
qab.             qabbel
q.K.             qabel Kristu
rif.             riferenza
speċ.            speċjalment  
Sqal.            Sqalli 
Tal.             Taljan
term.            terminu
trad.            tradizzjonalment
v.               verb 
w.K.             wara Kristu

* Asteriski jirriferu  ….

* D      Damma Tal Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal Maltin u Ghaucin, Gianfrangesku Agius Sultana
* E.S.I.       Dejjem riferenza għall- IlMiklem Malti Vol. 1-10
* F. Vella (1843)      Riferenza għad-Dizionario Portatile – Maltese, Italiano, Inglese.
* G.B.F. (1845)       Riferenza għad-Dizionario – Maltese, Italiano, Inglese ta’ Giovann Battista Falzon.
* J.A.       Riferenza għall-Maltese-English Dictionary, Vol. I & II
* M.A.V. (1796)      Riferenza għal-Lexicon ta’ Mikiel Anton Vassalli: Ktyb Yl Klym Malti Mfysser byl-Latin u Byt-Taljan eċċ., MDCCXCVI
* M.A.V. (1828)      Riferenza għal Aforismi ta’ Mikiel Anton Vassalli.


Ringrazzjament  …

Michael Cassar (kittieb u espert dwar l-istorja marittima ta’ żmien l-Ingliżi) – Dr. Joe Borg, (espert u kittieb dwar l-agrikultura u l-ortikultura) – Charles Coleiro (studjuż tal-folklor), John Galea, (kuratur tal-Agricultural Heritage Museum) – Dr. Stanley Farrugia Randon (tabib u kittieb, espert fuq is-sajd – Annalise Falzon (xjentista u studjuża tal-ambient naturali),  Salvatore Mousu (storiku, speċjalizzat fuq il-kappelli Maltin), – Lorenzo Zahra, (storiku l-aktar fuq il-Birgu u l-folkor reliġjuż) – John Saré (storiku, speċjalizzat fuq l-istorja tal-irħula Maltin u Għawdxin) – Joe Sultana, (ornitoloġista) –  Nader Salem Rizzo (tifsir ta’ xi kliem fil-lingwa Għarbija) – Terry Morana (esperta dwar il-kċina Maltija) -Louis Azzopardi – George Maggi – qari tal-provi fl-ewwel żewġ kotba  – Chris Giordano fit-tielet ktieb – Rita Saliba u Kevin Drake, Joe Morana, – Tant persuni oħra li rriferewni għal kliem antik li kienu semgħu. Sergio Morana għall-għajnuna tiegħu fil-kreazzjoni u tqassim ta’ din il-website.

          *          *            *

ENĊIKLOPEDIJA …. ikklikkja: 

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     *    Q *    *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *

Pubblikazzjonijiet tal-istess awtur  –  ikklikkja hawn:  https://kliemustorja.com/informazzjoni-dwar-pubblikazzjonijiet-ohra-tal-istess-awtur/

Aa ARA X'INT TGHID          A bejn kliem u storja        A aBiex il-Kliem ikun Sew (1)        Book Cover