O

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *
OBELISK * OĊĊ * OFFI * OFFU / GĦOFFU * OĦXON U L-IRQIQ, L- * OLÀ * OLMU * OMNIBUS * ONĊA * ONORATI, KONGREGAZZJONI TAL- * ONVJATURA * OPERATION HUSKY * (ara: HUSKY) * OPRAMORTA / APRAMORTA * OPRI TAL-BAĦAR * OPUS * ORAKLU * ORATORJO * ORATORJU * ORDINANZA * ORDNI TAL-IMPERU INGLIŻ * ORDNI TA’ SAN MIKIEL U SAN ĠORĠ, L- * ORGANDIN * ORLIKA * OSBRA * OSKRU * OSPIZJU * OSSATURA * OSTENSORJU * OTBRA / OTBLA * OTTAVA / OTTAVARJU / OTTAVA TAL-GĦID IL-KBIR, L- * OTTERIJA (ara: LOTTERIJA) * OTTOMAN * OTTU * OVIERA / UVIERA * OXO * OŻWA’
A aBiex il-Kliem ikun Sew (1)
Afgħas hawn

spencer monumentOBELISK    Kolonna għolja b’erba’ kantunieri, misluta minn isfel għal fuq. L-oriġini tal-obelisk jinsab fil-kultura Eġizjana Antika, għax l-obelisk kien jirrapreżenta l-alla tax-xemx Ra. Bosta drabi l-obeliski kienu jitwaqqfu quddiem it-tempji. Ir-Rumani kaxkru kwantità kbira minn dawn l-obeliski lejn Ruma fejn llum għad hemm bosta minnhom. Obelisk obelisk Spencer monu Blata l-Bajdamibni aktar riċenti insibuh f’Malta, biss hu ta’ żmien l-Ingliżi. Dan jidher wieqaf fit-triq tal-Blata l-Bajda. Dan hu għoli daqs 30 m, u nbena bħala tifkira għal Robert Spencer, kaptan tal-bastiment Ingliż H.M.S. Madagascar li miet fl-1830. Oriġ. kien imwaqqaf fuq l-għolja ta’ Kordin. Wara xi żmien dan inħatt u tqiegħed fejn hu llum. Partijiet minn dan l-obelisk huma mkissra għax dan intlaqat kemm-darba mis-sajjetti.

OĊĊ    Forma ta’ għajn. OĊĊ TA’ GRATTIN   Għajn ta’ ħabel jew lenza b’vajlora (jiġ., l-ħolqa tal-ħadid, Ing. ferrule). Ħolqa ta’ ħabel li minnha jgħaddi ħabel ieħor. OĊĊA   Bajda moqlija b’din il-forma.  PAROĊĊA / PAR OĊĊA   Par għotjien li jitqiegħdu fuq kull għajn taż-żiemel biex dan ma jkunx jista’ jħares lejn il-ġenb tiegħu.

OFFI      Kelma li tintuża biex ifaħħru lil xi ħadd, eż. ngħidu, ‘Offi għalik!’

OFFU  / GĦOFFU   Abbundanti. Din tingħad bħala appel. biex tiddeskrivi xi ħadd li hu sta bene. Ngħidu, ‘Ta’ offu kulħadd iħobbu’.  ILLOFFA v.  Esaġera fil-ġenerożità jew l-infiq tiegħu; ngħidu, ‘beda jilloffa fix-xorb li serva lill-mistednin’. 

ohxon u irqiq.jpgOĦXON U L-IRQIQ, L-   Dan hu l-mod kif il-Maltin, l-aktar dawk ta’ ġenerazzjonijiet ilu, jirriferu għal Oliver Hardy (1892-1957) – ‘l-Oħxon’, u Stan Laurel, (1890-1965) – ‘l-Irqiq’, żewġ artisti komiċi li ħadmu bosta films flimkien, l-aktar fis-snin għoxrin u tletin. Flimkien ma’ Charles Chaplin, dawn huma meqjusa bħala l-aqwa komiċi taċ-ċinema silents u s-snin bikri tat-tokis. Iż-żewġ atturi ħadmu flimkien mal-107 film. Bdew billi ħadmu films qosra (two reelers) u komplew ħadmu f’films bil-ħoss matul is-snin tletin u erbgħin. L-aktar films li bihom saru magħrufa kienu Big Business (1929), The Music Box (1932), Sons of the Desert (1933) u Babes in Toyland (1934). Il-films tagħhom baqgħu popolari sal-lum bis-saħħa tal-televiżjoni. Mal-Maltin dawn kienu anki magħrufa bl-isem mogħti mit-Taljani, jiġ., Stanlio e Ollio. Is-signature tune, The Cuckoo Song, li kienet tindaqq tista’ tgħid fil-ftuħ ta’ kull film tagħhom, ukoll tgħin biex nibqgħu nagħrfu u niftakru l-films ta’ dawn il-komiċi brillanti.

OJBÒ      Ara:  AJBÙ.

OLÀ    Espressjoni li jidher li kienet tintuża fl-antik bħala tislima. Din il-kelma jużaha Patri Manwel Magri fil-ħrafa ‘Ix-Xini Jimxi fl-Art’. Magri jikkwota hekk: ‘[…] Qallu x-xiħ, ” Olà! Inti x’inti tagħmel?” […]’. Ftit aktar ‘l isfel fl-istess paġna nsibu din il-kelma tintuża bħala verb….’Ix-xiħ ulah (sejjaħlu)…’ [din il-parentesi hi ta’ Magri, u tindika li fi żmienu ma kontx tismagħha kif ġieb u laħaq]. Intant, bl-Ispanjol, il-kelma Olà hi mod ta’ tislima. Ara: Manwel Magri – Ħrejjef Missirijietna, p. 89, ta’ Ġorġ Mifsud Chircop.

OLMUOLMU       Tip ta’ siġra li oriġinat fl-Asja Ċentrali fil-perijodu Mioċenju (23 – 5 miljun sena ilu) u li wara infirxet lejn l-emisfera tat-Tramuntana. Is. xj. (mill-ġenus) ulmus.   F. Vella (1843) jgħidilha olma. Tintuża barra minn Malta biex iżżejjen it-toroq. F’Malta tinsab l-aktar fil-Buskett u fiċ-ċimiterju tal-Addolorata. Ing. elm tree.

 

 

transport xarabank-1OMNIBUS / NEMNEBUS    1. Nom li sat-tletinijiet tas-seklu għoxrin kien jirriferi għall-karozzi tal-linja bħala mezz tat-trasport pubbliku. Diġà fis-sena f’1856 kien hawn trasport primittiv mhux motorizzat, bħal karozzin bil-karru li jġorr kwantità mdaqqsa ta’ passiġġieri għax kellhom il-bankijiet li jesgħu mas-sittax-il ruħ, u li kienu jinġarru minn bagħal jew tnejn. L-ewwel ma beda jitħaddem dan l-omnibus kien fuq ir-rotta li minn Ħal Lija tagħti lejn il-Belt, b’waqfiet f’Birkirkara u Tas-Samra, l-Ħamrun. L-ewwel vjaġġ kien jitlaq fis-sitta ta’ filgħodu, Fis-seklu għoxrin il-karozzini nbidlu ma’ trakkijiet bil-magna meta kienu impurtati erba’ minn Marsilja li ħadmu wkoll fuq l-istess rotta. Biż-żmien dawn l-omnibus bdew isejħulhom ’in-nimnibus’ jew ‘in-nemnebus’. Xi wħud min dawn reġgħu bdew jidhru matul ix-xhur tat-Tieni Gwerra Dinjija, meta l-fuel f’Malta kien skars. 2. Il-kelma Omnibus hija kelma bil-Lat. li tfisser ‘għal, jew lil kulħadd’. Interessanti li din il-kelma narawha wkoll fuq il-funtana ta’ Wignacourt, taħt il-Kavalier ta’ San Ġakbu, fejn hemm miktub: Omnibus idem, li tfisser ‘lil kullħadd l-istess’. Ara: XARABANK. Ara wkoll: Birkirkara fis-Seklu XIX, ta’ Winston Zammit, p. 45.   

ONĊA     1. Uqija – miżura ekwivalenti għall-28 gramma Ingliżi jew,  31 gramma (troy). Waħda minn sittax ta’ libbra. Dan il-kejl kien l-aktar jintuża biex jintiżen id-deheb jew oġġetti żgħar oħra, bħal mediċina.  2. Munita maħruġa fi Sqallija fi żmien il-Medjuevu u li aktar tard kienet tintuża anke f’Malta bħala valuta legali. Sqal. Oncia. Fl-1398, il-Kastellan f’Sant Anġlu, l-uffiċjal mibgħut biex jiddefendi l-interessi f’Malta tal-Viċi Re, kellu salarju ta’ 36 onċa fis-sena. Is-suldati tiegħu, li kienu mill-Katalonja kienu jaqilgħu 8 onċi fis-sena, waqt li s-suldati Maltin, kienu jitħallsu żewġ onċi biss! Fl-istess żminijiet, l-ilsiera kienu jinbiegħu fis-suq bi prezz ta’ bejn tmien u tmintax-il onċja kull wieħed.

oncia sqallija
Oncia ta’ Sqalllija – 1735

OLYMPUS DIGITAL CAMERAONORATI, KONGREGAZZJONI TAL-   Din hi x’aktarx l-eqdem fratellanza li ilha teżisti f’Malta għal mijiet ta’ snin. Bdiet bħala fratellanza ta’ devoti li kienu jiltaqgħu fl-ewwel snin tas-seklu sbatax, fil-knisja u l-kulleġġ tal-Ġiżwiti, il-Belt. Din l-għaqda kienet imsejħa ‘tal-Onorati’ għax id-devozzjoni ta’ dawn il-membri kienet issir f’kappella ddedikata lil Santa Onorata. Dan ma kienx l-isem proprju ta’ din il-qaddisa. Kien pjuttost titlu li kien ingħata lill-korpusant, li minħabba li ma kinux jafu eżattament ta’ min kien, spiċċa mogħti isem fittizju. Meta l-knisja tal-Ġiżwiti nbniet mill-ġdid fl-1638, din il-fratellanza u t-tnejn l-oħra li kien hemm magħha ngħataw kappella kull wieħed, fejn kull kongregazzjoni setgħet tinġema’ għat-talb u l-laqgħat. Il-membri tal-Onorati kienu jiltaqgħu kull nhar ta’ Ġimgħa, is-Sibt filgħaxija u l-Ħadd filgħodu, u f’xi festi. Kienet din il-kongregazzjoni li bdiet id-drawwa tal-kwaranturi f’Malta. Il-membri kienu wkoll iduru t-toroq biex jiġbru l-flus għall-foqra u jżuru l-morda fl-isptar. Fiż-żmien kien hemm bosta isqfijiet li kienu nnominati bħala l-prefetti ta’ din l-għaqda. Fost dawn kien hemm l-Isqof Mattei (1808-1809), l-Arċisqof Publio Sant (fl-1844, 1845 u 1848), u warajh Gaetano Pace Forno. L-oratorju tal-Onorati tista’ tidħol għalih minn bieb fil-ġenb li hemm Triq l-Arċisqof, qrib Triq il-Merkanti. Ara: ‘La Congregazione degli Onorati’ ta’ Vincenzo Bonello, Melita Historica, 1969, pp. 107-113.

ONVJATURA  / UNVJATURA / INVJATURA      Xkatlatura li  l-bennej jagħti biex jillixxja l-ġebla jew faċċata ta’ ħajt, norm. tabinja ġdida.

OPRA  TAL-BAĦAR    Appel. għal kull tip ta’ dgħajsa jew qoxra tal-baħar, eż. frejgatina, gig, dgħajsa tal-pass, luzzu, kajjik, leċċ., li jkun maħdum bis-sengħa minn xi ħadd tal-mistier. Għal mirkeb akbar u bil-magna tintuża l-kelma lanċa li wkoll imsejħa opra tal-baħar.

opra tal bahar IMG_4648

Xi partijiet mill-opra tal-baħar:

a. bardnell – b. battent – ċ. ċan – d. ċappa – e. leġġ – f. majjiera – ġ. manwella – ħ. moqdief / mqadef – i. opramorta – j. parjol – k. partiketta – l. poppa – m. prim – n. pruwa – o. skalm – p. stropp – q. stamnari

OPRAMORTA / APRAMORTA    1. Ċint għoli li ġen. jinbena fuq il-bejt u li jasal sa tlieta jew erba’ filati. Dan iservi bħala lqugħ u salvagwardja biex dak li jkun jista’ jserraħ miegħu u ma jaqax għal isfel.  2. Il-parti tal-ġenb ta’ dgħajsa jew luzzu li tkun ’il fuq minn wiċċ l-ilma.

opusOPUS   1. Terminu li jintuża ħafna mill-arkeoloġi biex jispjegaw mużajk ta’ kwalitajiet differenti. Pereż., fid-Domus Romana li hemm ir-Rabat, l-art hi miksija bi tliet stili ta’ disinji maħdumin fil-mużajk. Dawn l-istili huma l-opus vermiculatum, mużajk li hu rqiq ħafna, u li meta jitqiegħed ħdejn xulxin isegwi linji li jserpu skont id-disinn. Insibu wkoll l-opus tessellatum, li hu dak il-mużajk kwadru, u li ħafna drabi jsegwi linji dritti fuq disinji ġeometriċi. Hemm imbagħad l-opus scutullatum, li hu mużajk ikbar, u li għandu forma ta’ maqrut. Lat. opus – M. xogħol. Ara: Malta  – Phoenician, Punic, and Roman ta’ Anthony Bonanno, pp.164-166.  2.  Opus hija wkoll riferenza għal biċċa xogħol mużikali.

oraklu

ORAKLU   L-interpretazzjoni ta’ din il-kelma hi assoċjata mill-istoriċi u l-arkeoloġi, l-aktar mal-kulturi u r-reliġjonijiet tal-perijodu Klassiku Grieg, u għaldaqstant mal-prattika ta’ Pitja, li kien l-oraklu ta’ Apollo f’Delfi. Fid-dinja antika kienu bosta l-orakli li kienu relatati mal-kult tal-art, jew aħjar, mal-alla tal-fertilità. It-terminu fl-istess ħin hu riferiment għal dik il-persuna li tfejjaq il-morda jew li tagħti l-pariri u tħabbar il-ġejjieni. B’hekk l-oraklu seta’ kien ukoll dak il-qassis jew saħħar li kien kapaċi jikkomunika mal-allat f’isem il-bniedem. Fil-każ ta’ Malta, l-istudjużi tal-arkeoloġija li skavaw u interpretaw it-tempji megalitiċi applikaw il-karattru tal-oraklu Grieg għall-post u l-persuna li kienet tagħmel dan ix-xogħol fl-Ipoġew ta’ Ħal Saflieni. Uħud mill-arkeoloġi kienu tal-fehma li kemm fl-Ipoġew kif ukoll fit-tempji megalitiċi kien hemm kamra jew rokna partikulari li kienet tintuża mill-oraklu. In-nies kienu jikkomunikaw mal-oraklu minn barra t-tempju billi jkellmuh minn toqba żgħira li kienet minfuda fil-ħajt. Ara: Malta – Prehistory and Temples, David Trump, pp. 110-111, 128-135; The Hypogeum, Martin Morana. 

ORATORJO     Kompożizzjoni mużikali b’tema reliġjuża, speċi ta’ talb fil-kant. Saru diversi oratorji f‘Malta. L-ewwel oratorio bil-Malti kien ix-xogħol mużikali, Pawlu ta’ Malta, b’lirika ta’ Oliver Friggieri u mużika ta’ Charles Camilleri. Dan l-oratorio ndaqq għall-ewwel darba fil-Konkatidral ta’ San Ġwann fl-1985. Minħabba li dan kien kompożizzjoni bil-Malti, l-awtur Oliver Friggieri ddeċida li l-kelma biex tiddeskrivi dan ix-xogħol għandha tkun miktuba bl-ortografija Maltija. Hekk ġara li minn oratorio ħarġet għall-ewwel darba l-kelma oratorjo.  Ara: Fjuri li ma’ Jinxfu Qatt ta’ Oliver Friggieri, p.p. 629-638.  

Oratorju ta' San Guzepp Rabat 5432ORATORJU  Kappella li norm. tinsab ġewwa, jew ma’ ġenb il-knisja, li tintuża mill-fratellanza tal-post biex il-membri jitolbu flimkien. Pereż., insibu l-Oratorju tal-Konkatidral ta’ San Ġwann, li nbena fl-1602, bħala post ta’ ġabra u talb għall-kavallieri novizzi. Caravaggio pinġa f’dan l-Oratorju ‘Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann’ fl-1609. Kien hawn li t-tribunal tal-Ordni għamel il-proċess in absentia, kontra dan il-pittur wara li Caravaggio ħarab minn Malta. Oratorji magħrufa oħrajn f’Malta huma: Ta’ San Ġużepp li hemm fil-knisja tal-Franġiskani Minuri r-Rabat (ritratt); l-Oratorju tal-Onorati (ħdejn il-knisja tal-Ġiżwiti) l-Belt, l-Oratorju fil-Bażilika tal-Isla, u l-Oratorju tas-Sagrament, li hemm fil-kunvent tad-Dumnikani, il-Belt. Dan tal-aħħar kien tfarrak waqt attakk mill-ajru fit-Tieni Gwerra Dinjija, iżda kien reġa’ nbena.

ORDINANZA    Term. ġenerali li jirreferi għall-armi tal-gwerra kollha li jkunu fl-inventarju tal-armerija jew fuq il-bastimenti. Il-Belt hemm Triq l-Ordinanza, rif. għal stabbiliment ta’ dan it-tip fi żmien l-Ingliżi. Barra l-Birgu għad hemm ġeblu bħala marker li għandha żewġ ittri, B.O., li jfissru Board of Ordinance. Dan is-sinjal kien jinforma l-pubbliku li dan il-post kien proprjetà tal-militar, jew tan-Navy Ingliża, u li allura ħadd ma seta’ jidħol fiħ ħlief min kien awtorizzat.  Ara wkoll: SIEQ IT-TIĠIEĠA.

Birgu Board of Ordinance

Ordni tal-imperuORDNI TAL-IMPERU INGLIŻ   Dan l-Ordni, li bl-Ingliż hu magħruf bħala The Order of the British Empire, jew The Most Excellent Order of the British Empire, inħoloq fi żmien ir-Re Ġorġ V fis-sena 1917. Għall-ewwel dan l-Ordni kien intenzjonat li jagħti l-meriti mistħoqqa liċ-ċittadini Brittaniċi u oħrajn li kienu jagħmlu parti mill-Imperu Ingliż. Biss, sena wara li nħoloq, l-Ordni nqasam f’dak ċivili u dak militari. F’dan l-Ordni hemm ħames klassijiet:

  1. Knight Grand Cross jew Dame Grand Cross of the Most Excellent Order of the British Empire (GBE)
  2. Knight Commander jew Dame Commander of the Most Excellent Order of the British Empire (KBE jew DBE)
  3. Commander of the Most Excellent Order of the British Empire (CBE)
  4. Officer of the Most Excellent Order of the British Empire (OBE)
  5. Member of the Most Excellent Order of the British Empire (MBE)
Diversi Maltin kienu onorati b’xi wħud minn dawn it-titli. Fost dawn insibu 
lil:
Sir George Borg MBE, Prim Imħallef tal-Qrati Maltin (Ara: GEORGE CROSS);
Sir Hannibal Scicluna MBE, storiku, kap tal-Biblijoteka u bniedem ta’ bosta
abiltajiet akkademiċi;
Sir Paul Boffa OBE, tabib li ħadem ħafna fit-Tieni Gwerra Dinjija biex 
jorganizza l-għajnuna medika;
Sir Michael Gonzi KBE, Isqof, li fit-Tieni Gwerra Dinjija stinka biex 
l-Għawdxin jibagħtu l-ħxejjex u l-frott tagħhom lejn Malta;
Sir Anthony Mamo OBE – Prim Imħallef u Aġent Gvernatur.

Ordni San Mik  u San Gorg.jpg

ORDNI TA’ SAN MIKIEL U SAN ĠORĠ, L-   Dan l-Ordni kien imwaqqaf mill-Monarkija Ingliża fis-27 ta’ April 1818, mill-Prinċep George, magħruf bħala Prince Regent, bil-għan li jonora liċ-ċittadini li jgħixu kemm f’Malta kif ukoll fil-Gżejjer Jonji, li dak iż-żmien kienu jaqgħu taħt l-Imperu Ingliż. L-Ordni kien imqassam fi tliet diviżjonijiet. Kull diviżjoni kellha tkun magħmula minn tmien Kavallieri Gran Kruċ, tnax-il Kavallier Kmandant u erbgħa u għoxrin Kavallier Membru, imsejħa Companions. Dawn kienu mmexxijin mill-Gran Mastru ta’ dan l-Ordni. L-ewwel investitura b’dan it-titlu saret fis-Sala tat-Tron fil-Palazz, il-Belt, fis-16 ta’ Diċembru 1818. Kien minn dakinhar li din is-sala bdiet tissejjaħ ‘is-Sala ta’ San Mikiel u San Ġorġ’. L-ewwel Gran Mastru ta’ dan l-Ordni kien Thomas Maitland,  il-Gvernatur ta’ Malta nnifsu. Biex wieħed jimmerita li jkun membru tal-Ordni ried juri l-abiltà tiegħu f’livell għoli b’risq ir-Renju Unit, l-aktar f’pajjiż barrani. Norm. il-Kmandant Navali tal-flotta (Commander-in-Chief – jew C’n’C) tal-Mediterran kien appuntat bħala l-Kavallier Ewlieni Grand Cross, eks uffiċċju. Ġieli ġara li l-Gran Mastru appuntat kien ikun il-Kummissarju Għoli tal-Gżejjer Jonji. Fl-1858, meta l-Gżejjer Jonji ngħataw lill-Greċja, il-bażi ta’ kif jingħata dan il-mertu nbidel u nfirex aktar. Illum, it-titlu CMG (Companion of St Michael and St George), jew KCMG (Knight Companion of St Michael and St George) jingħata lil nies distinti li jkunu wrew kapaċità straordinarja għall-ġid tal-Commonwealth. Fost dawk il-Maltin li rċevew dan it-titlu kien hemm: l-Avukat tal-Kuruna, Adrian Dingli, li ħadem ħafna mal-gvernaturi Ingliżi f’Malta biex fassal diversi liġijiet, kemm ċivili kif ukoll kostituzzjonali, kien mogħti dan it-titlu. It-titlu ngħata wkoll lil Vincent Casolani, (1785 – 1855) li kien, fost affarijiet oħra, il-Kaxxier tat-Teżor tal-amministrazzjoni Ingliża f’Malta. Dan it-titlu ngħatalu fl-1833. It-titlu ta’ CMG ingħata wkoll lil Temi Zammit għax-xogħol tiegħu fis-sejba tal-mikrobu tad-deni rqiq fil-ħalib tal-mogħoż. Ara: British Malta, A.V. Laferla, pp. 101-104.  

ORDNI SAGRI    Ngħidu, ‘ħa l-ordni sagri’, jiġ., sar qassis. Is-sagrament tal-Ordni Sagri jingħata mill-isqof u ma jitħassar qatt. Fil-Knisja Kattolika hemm seba’ gradi ekklesjastiċi, tlieta maġġuri li huma, presbiterju, djaknu u suddjaknu; u erba’ minuri, ostjarju, lettur, eżorċista u akkoltu. Sorsi: V.B. (1900), u http://centrupastoralisghajtar.org/ordni-sagri/

ORGANDIN     Drapp tal-qoton jew tal-ħarir, kemxejn ileqq, irqiq u ħafif, li jintuża l-aktar għall-ilbiesi tan-nisa. Tal. organdi. Qbl. ma’ RGANZA.

ORLIKA     Kelma korrotta tal-kelma, relikwa.

OSBRA     (Pl. ta’ sabar). Esklamazzjoni li wieħed jgħid meta jissorprendi ruħu.

OSKLU    L-att tal-bews li jingħata lir-relikwija fil-funzjonijiet u ċelebrazzjonijiet liturġiċi fil-knejjes. Sibt din il-kelma fl-artiklu ta’ F. Porsella Flores, ‘Il-Festa fil-knisja ta’ San Lawrenz fl-Imgħoddi: in-novena, lejlietha, narha u l-ottava’: ‘[…] il-funzjoni kienet bil-kant tat-Tantum Ergo u l-barka sagramentali, u l-osklu, jiġifieri l-bews tar-relikwija, waqt il-kant tal-innu […] Etim. Latin osculor, jiġ., tbus; Tal. osculazione. Sors: Programm tal-Festa San Lawrenz, 2000.

Aa ARA X'INT TGHID
Afgħas hawn

OSPIZJU    Post fejn kienu jieħdu ħsieb il-morda u l-foqra. Aktar milli sptar dan kien qiesu refuġju ta’ nies bi problema biex jgħixu għal rashom. L-Ordni kien fetaħ ospizju l-Furjana, fuq is-swar li jagħtu għal fuq Marsamxett. Dan serva wkoll bħala sptar tax-xjuħ u refuġju għall-foqra. L-ospizju baqa’ joffri dan it-tip ta’ servizz anke fi żmien l-Ingliżi sakemm infetħu sptarijiet u djar tax-xjuħ ġodda. L-istess kelma tista’ tirriferi għal xi orfanatrofju kif ukoll għal sptar mentali. Ara: ‘Health Matters in Malta in the Early, 19th Century’, ta’ Martin Morana, 20 November, 2020:

https://www.independent.com.mt/articles/2020-11-10/newspaper-lifestyleculture/Health-matters-in-Malta-in-the-early-19th-century-6736228546

OSSATURA  Qafas jew gaġġa li fiha titpoġġa magna jew makkinarju kbir, eż. ta’ bastiment.

OSTENSORJU    Kontenitur, ħafna drabi tal-fidda jew maħsul bid-deheb, li fih tinżamm l-ostja. Fin-nofs tiegħu l-ostensorju jkollu ħġieġa biex l-ostja tkun viżibbli għall-adorazzjoni u l-qima tan-nies.  

OTBRA / OTBLA    Tnabar, jiġ., il-plural ta’ ‘tanbur’. Tnabar li kienu jindaqqu mis-suldati tad-Dejma. Kienet teżisti l-espr. ‘ma jibżax mid-daqq tal-otbra’ – jiġ., ma jibżax imur jitqabad kontra l-għadu fil-kamp tal-battalja. Dan in-nom jintuża fl-istorja, Lejla Bint Ħasan ta’ Temi Zammit: ‘[] fost il-għana u l-ferħ tal-ħaddara u d-daqq tal-otbra […]’ Ara: Nies Bla Sabar u stejjer oħra, p. 64.

OTTAVA     1. Tul ta’ tmint ijiem wara l-festa. Eż. L-OTTAVA TAL-GĦID IL-KBIR. Din tissejjaħ Ħadd Fuq l-Għid. Fl-Ottava, tittieħed lura f’postha r-relikwija li tkun ħarġet min-niċċa biex tkun esposta għal matul il-ġranet ta’ qabel il-festa. Dan l-att jissejjaħ id-deposizzjoni. Waqt uffiċjatura tal-Ottava isir orazzjoni speċjali. Minn din il-kelma toħroġ l-OTTAVARJU – jiġ., sensiela ta’ prietki li kienu jsiru waqt l-Ottava. Dawn kienu jsiru wkoll fix-xahar ta’ Novembru u magħrufa bħala l-Ottava tal-Qaddisin kollha. 2. Idj: ‘Qisha waslet l-Ottava’ – tingħad f’sens bħallikieku waslet xi ħaġa ta’ dwejjaq mistenni. MOTA TAL-OTTAVA TAL-ERWIEĦ   Din il-mota kienet tindaqq fix-xahar ta’ Novembru.  Sors: Lorenzo Zahra u Anton F. Attard.

OTTERIJA      Ara: LOTTERIJA.

OTTOMAN mapOTTOMAN    L-Imperu Ottoman ra l-bidu tiegħu fl-1299. Is-saltna ta’ dan l-imperu kienet ibbażata f’Kostantinopoli fit-Turkija, biss l-Imperu Ottoman kien mifrux f’madwar 29 provinċja, l-aktar fil-Lvant tal-Ewropa, il-Punent tal-Asja u fl-Afrika ta’ Fuq. Kienet il-qawwa tal-Imperu Ottoman li keċċiet lill-Kavallieri minn Ġerusalemm, u wara, fl-1291, mis-Sirja. Fl-1522 l-Ordni tkeċċa mis-Sultan Tork Suleiman minn Rodi, u wara tmien snin l-Ordni spiċċa ġie Malta. Xorta waħda f’Malta, l-Ordni ta’ San Ġwann baqa’ qisu xewka f’dahar l-Imperu Ottoman. Fis-sekli OttomanSultan_Mehmed_VItmintax u dsatax, l-Imperu beda jmajna u tilef ħafna artijiet, l-aktar fil-Balkani. Dan ġara minħabba li ħafna popli bdew jirreżistu u jiġġieldu għall-indipendenza taghom. Fl-Ewwel Gwerra Dinjija, is-Sultan Tork żamm u kien f’alleanza mal-Ġermanja u dawn it-tnejn spiċċaw telliefa. Immedjatament wara, l-alleati komplew jattakkaw lit-Turkija, u fl-1 ta’ Novembru 1922, s-Sultan Tork kellu jabdika. It-Turkija saret Repubblika fid-29 ta’ Ottubru tal-1923, bl-ewwel President tagħha jkun Mustafa Kemal, magħruf bħala Ataturk, jiġifieri, ‘Missier it-Torok’. Hi ironija tal-istorja li l-aħħar Sultan Tork, Mehmet VI, spiċċa għal ftit żmien f’Malta, meta vvjaġġa abbord l-H.M.S. Malaya mit-Turkija. Mehmet VI qatta’ l-bqija ta’ ħajtu f’San Remo, l-Italja.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAOTTU    1. L-ottu hu n-numru tmienja kif jissejjaħ bit-Taljan l-aktar fillogħba tal-lottu.  2. Qagħqa tal-ottu – qagħqa li tkun forma tan-numru tmienja. 3.  Idj: ‘Ġie / spiċċa ottu / qegħdin ottu’ – sitwazzjoni ħażina ħafna.  X’aktarx dan hu paragun mal-forma tal-qagħaq li jiffurmaw in-numru 8 u billi dan in-numru hu magħmul minn żewġ ċrieki tondi, allura ottu tfisser ‘xejn’ għal darbtejn.    

OVIERA  / UVIERA   Speċi ta’ kikkra żgħira li tintuża waqt l-ikel biex titpoġġa fiha l-bajda mgħollija, kultant bil-qoxra b’kollox.

OXO   Logħba li kienet tintlab b’dissin ta’ kaxxi fuq biċċa karta. F’dan il-każ flok pedina kienu jinħażżu l-ittri ‘X’ u l-‘O’ fl-ispazji tal-kaxxi. Kien jirbaħ min jgħaqqad l-ewwel tliet ‘X’ijiet ħdejn xulxin. Ara: TRIJA.

oxo

OŻWA’    Il-plural ta’ wiżgħa.   Sors: J.A.

 

 *         *        *

Dan ix-xogħol hu bbażat fuq it-tliet pubblikazzjonijiet: 

Bejn Kliem u Storja 

Ara X’Int Tgħid 

Biex il-Kliem ikun Sew

A bejn kliem u storja     Aa ARA X'INT TGHID     A aBiex il-Kliem ikun Sew (1)

Paġni 256                                                  Paġni 256                                                Paġni 256
Prezz: Ewro 14.95                                  Prezz Ewro 14.95                                  Prezz Ewro 14.95

Pubblikazzjonijiet tal-istess awtur  –  ikklikkja hawn:  https://kliemustorja.com/informazzjoni-dwar-pubblikazzjonijiet-ohra-tal-istess-awtur/

Ara aktar:

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *

 

Sorsi bibliografiċi l-aktar imfittxija mill-awtur

* E.S.I.   Il-Miklem Malti, Volumi 1-10, ta' Erin Seraccino Inglott,  
(1989).
* F.V.     Maltese Grammar for the Use of the English, ta’ Francis Vella.
(1831).
* F. Vella  Dizionario Portatile – Maltese, Italiano, Inglese ta' F.Vella, 
(1843).  
* G.B.F.    Dizionario Maltese, Italiano, Inglese, ta’ Giovann Battista 
Falzon,(1845).
* J.A.     Maltese-English Dictionary, Vol. I & II, ta' Joseph Aquilina,
(1987 & 1990)
* M.A.V.   Lexicon ta’ Ktyb Yl Klym Malti Mfysser byl-Latin u Byt-Taljan 
MDCCXCVI, ta' Mikiel Anton Vassalli, (1796).
* (D)    DAMMA Tal Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal Maltin u Ghaucin,
 ta' Gianfrangesku Agius Sultana, (circa 1757 – 1769).
* V.B.    Dizzjunarju Malti-Ingliż, ta' V. Busuttil, (1900).

*********

Jekk trid tkun taf dwar xi kelma li mhux qiegħda miktuba hawn, jew taf b’xi kelma u t-tifsira tagħha li trid ninkludi f’din l-enċiklopedija iktibli …  mohba2016@gmail.com