j

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *
JEKKLILE * JIES * JODJU / ODJU * JUNKERS * JUPP * JUS PATRONATUS

 

JEKKLILE / INKLELE / NKLELE   Kelma li kienet tingħad flok ‘jekk le’, pereż., f’kuntest bħal ‘Jekklile, ejjew’ – jiġ., ‘jekk tridu, ejjew’, inkella, ‘oqogħdu!’ E.S.I. jgħid li din il-kelma tintuża għax hi aktar enfatika minn ‘jew inkella’. Fil-kitba, ‘Mogħoz u Ngħaġ’, ta’ Alfons Maria Galea, naqraw hekk: ‘ [] min jahlibhom irid icun tas-sengħa, għax nchlele ixattarhom […]’ Sors: Cotba tal Moghdija taz-Zmien, n. 57 – ‘Fid Dar u il Ghalka (1906).

JIES   Kelma li tintuża l-aktar fl-idj: ‘Aqta’ jiesek u berred busbiesek!’ – jiġ. tittamax aktar. A. de S. jinkludiha fil-frażi: naqta’ l-jies. Tal. sbaldanzire.

jodjuJODJU/ ODJU   Dan hu prodott magħmul mill-irmied tal-alka. L-aktar użu komuni tiegħu hu bħala antisettiku li jitqiegħed fuq il-feriti biex inixxef u jiddisinfetta. Dan hu likwidu kważi trasparenti, biss jista’ jkun ta’ xi kulur jew ieħor, pereż., blu jew safrani skur. Il-jodju norm. ikun imħallat bl-etonil (alkoħol) biex jerħi aktar f’forma ta’ likwidu, u jkun jista’ jintuża bħala diżinfettant (Ing. iodine tincture). Il-jodju kien użat għall-ewwel darba bħala antisettiku fl-1908. Qabel, aktar mil-lum, il-jodju kont issibu fl-ixkaffi tal-mediċina fid-djar kollha, għax kienu jużawh biex jiddiżinfetta xi ferita żgħira. Il-jodju jintuża b’mod regolari fl-isptarijiet, l-aktar bħala antisettiku waqt l-operazzjoni. Tal. iodio, Ing. iodine. Gr. iodines, li tfisser ‘vjola’.   

junkerssJUNKERS  Tip ta’ ajruplani tal-gwerra Ġermaniż. Ajruplani tat-tip Junker JU 87, magħrufin ukoll bħala Stuka fil-qasir (Sturzkampfflugzeug), jiġ., dive-bomber, intużaw l-ewwel darba fil-Gwerra Ċivili ta’ Spanja (1936-39) u, ftit xhur wara, f’Settembru 1939, kontra l-Alleati, meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija. Skwadri ta’ Junkers kienu bbażati fi Sqallija, l-aktar matul l-1941 u l-1942. F’Malta, il-Junkers JU87 dehru għall-ewwel darba fis-16 u d-19 ta’ Jannar 1941, meta attakkaw l-aircraft carrier HMS Illustrious, li kien sorġut f’Parlatorio Wharf, taħt Kordin. Il-Junkers kienu armati b’machine gun u kienu jġorru sa ħames bombi, waħda taħt il-fuselage u tnejn taħt kull ġewnaħ. Hekk kif kienu jgħoddsu ’l isfel għal fuq il-bersall b’veloċità qawwija dawn kienu jsemmgħu il-Jericho trumpets, strument li kien jagħmel ħoss qawwi ta’ sirena. Din kienet tindaqq apposta biex ibeżżgħu l-għadu. Kien hemm ukoll il-Junker JU 8, li deher fuq Malta għall-aħħar darba fit-8 ta’ Settembru tal-1943, proprju fil-jum li l-Italja ċediet. Dan l-ajruplan kien twaqqa’ mid-difiża Maltija tal-anti-aircraft. Oriġini tal-isem: Junkers Motorenwerke AG, imsemmija hekk għas-sid tal-intrapriża, Hugo Junkers. Din il-kumpanija kienet minn tal-ewwel fil-Ġermanja li bdiet tipproduċi l-ajruplani (1895). Ħajr lil Charles Debono, Kuratur tal-Mużew tal-Gwerra, il-Belt, talli qara u żied mal-kitba oriġ. Ara: Dħaħen tal-Gwerra, Laurence Mizzi (1974), pp. 22-23; When Malta Stood Alone, Joseph Micallef (1981), pp. 61 -70; The Second Great Siege, Charles Boffa (1992), pp. 33-51.       

JUPP      Kelma li tingħad speċjalment mit-tfal meta wieħed irid iwaqqa’ lill-ieħor għaċ-ċajt.

jus patronat5JUS  PATRONATUS   Dan it-terminu bil-Latin jirreferi għad-drittijiet u l-obbligi ta’ patrunaġġ fuq xi benefizju. Dan hu d-dritt tal-użu tal-propjetà, eż. ta’ xi kappella, knisja jew art, u l-obbligi marbutin magħhom. F’Malta u Għawdex hawn mas-26 kappella li għandhom dan it-titlu għax jaqgħu taħt il-patroċinju ta’ xi ħadd, u allura miżmuma b’kuntratt. B’hekk insibu pereż., il-kappella ta’ San Ġorġ f’Birżebbuġa, li kienet jus patronatus tal-familja nobbli Boniċi taż-Żejtun; il-knisja tad-Duluri fl-Imqabba, ukoll ingħatat bħala jus patronatus mill-Isqof Mattei lill-assessur tiegħu Giovanni Schembri, biex dan jieħu ħsiebha. Għal ħafna żmien il-knisja ta’ Santa Ubaldesca fir-Raħal Ġdid, li kienet inbniet mill-Ordni tal-Kavallieri, kienet ikkonsidrata bħala Jus Patronat tal-Ordni. Ara: A Hundred Wayside Chapels of Malta & Gozo ta’ Kilin. pp. 175 – 232.

 

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *

Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *

L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S

T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *

 

 

A bejn kliem u storja                     Aa ARA X'INT TGHID                      A aBiex il-Kliem ikun Sew (1)

Paġni 256                                                                        Paġni 256                                                                         Paġni 256
Prezz: Euro 14.95                                                         Prezz Euro 14.95                                                           Prezz Euro 14.95

Ara aktarhttps://kliemustorja.com/d

L-Aktar sorsi mfittxija mill-awtur huma dawn:

E.S.I.   Il-Miklem Malti, Volumi 1-10, ta' Erin Seraccino Inglott, (1989). 
F.V.     Maltese Grammar for the Use of the English, ta’ Francis Vella. 
(1831). 
F. Vella  Dizionario Portatile – Maltese, Italiano, Inglese ta' F.Vella, 
(1843).   
G.B.F.  Dizionario Maltese, Italiano, Inglese, ta’ Giovann Battista 
Falzon,(1845). 
J.A.    Maltese-English Dictionary, Vol. I & II, ta' Joseph Aquilina,
(1987 & 1990) 
M.A.V.   Lexicon ta’ Ktyb Yl Klym Malti Mfysser byl-Latin u Byt-Taljan 
MDCCXCVI, ta' Mikiel Anton Vassalli, (1796). 
(D)  DAMMA Tal Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal Maltin u Ghaucin, 
ta' Gianfrangesku Agius Sultana, (circa 1757 – 1769). 
V.B.  Dizzjunarju Malti-Ingliż, ta' V. Busuttil, (1900).