q

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *
QABB * QABBAR * QABBIŻ/A * QABIL * QABLA * QABRU * QABŻ ĦADID * QAĊĊIJA * QADDIS * QADI / QAJD * QADUMA * QAFIŻ * QAGĦWARA (ara: KAGĦWARA) * QAĦBA TA’ FUQ IS-SUR * QAĦBUNAZZ * QAGĦAQ TAD-DOŻA * QAJD TAL-IDEJN * QAJFAS * QAJŻ / QAJŻU * QALA * QALA’ * QALEB * QALGĦA * QAMA * QAMAR * QAMEL * QAMĦ * QAMĦIRRUM / QAMĦ IR-RUM * QAMMAR * QAMMIEL * QAMMIESA *  QANA * QANJA * QANNATA * QANNEB * QANNEBUŻA * QANNIĊ * QANNOTTA * QANTAR * QANŻĦA, QANŻĦAċ * QAQA * QAQOĊĊA * QARABOĊĊ / QARAMBOĊĊ * QARAGOSS * QARA’ BASILI / BASINA / BASIRA / QARA’ TORK * QARĊILLA * QARINŻA / QARINZA * QARMEĊ * QARMUĊA * QARN * QARNITA * QARNUNA * QAROQDI * QARQUĊA * QARSA * QARSU (ara: ĦAXIXA INGLIŻA) * QART IL-GĦOXX * QARTALLA * QARŻUT * QASBA * QASBA KUBU * QASBA TAL-KTIEBA * QASBA ŻEJT * QASQUS FUQ IX-XINI *  QASSATAT TAL-GĦID * QASTANIJA * QATAQOŻLA * QATTA * QATTARA * QATTIEGĦ * QATTUS TAL-QARGĦA * QAWQAB * QAWQAM / QAWQAMA * QAWQLA * QAWR / QAWRA, IL- * QAWS, IL- * QAWSRA * QAWWARA * QAŻWIT * QBAJJAR * QBIELA * QBUR IL-LHUD * QERĊMA * QERĊMATA * QEQQÈ * QIEGĦ TAD-DAR IĊĊANGAT *QIEGĦA * QIERAĦ * QIM * QIRD * QIREW * QIRNA * QIXX * QIŻD * QLEJBA (ara: FISQIJA) * QLEJGĦA * QLUQI * QOBLA * QOFOL * QOĦTA * QOLLA * QOLLIEBA * QOMQOM / QAMQAM * QONSRU * QORBA * QORGĦAN * QORMI * QORQ * QORRIEGĦA * QORROT * QORRU * QORTIN * QOTON * QOŻŻA * QOŻŻOT * QRADA * QRAŻUN * QREJWEŻ * QREJŻU * QREMPUĊ / QREMPUĊU * QRENDI * QRIEQNI * QRIN * QROLLA * QROQQA * QUBBAJT * QUĊĊIJA * QUDDIESA TAL-PRAĊETT (ara: PRAĊETT) * QURDIENA * QURQAĊA * QUŻŻAŻEJT * QUŻŻUD *    

 

QABB      (M.A.V.) corpetto sottovesto.

QABBAR Deffien. Dak li jħaffer l-oqbra. Għassies f’ċimiterju. Sorsi: E.S.I. M.A.V., beccamorti.

QABBIŻ/A     (D) 1. Saltatore, saltatrice, ballarina. 2. Donna senza onore, fornicatrice.

QABIL    (pl. qobla jew qbajjel). L-ispeċi tal-annimal jew tal-bniedem. Eż. QABIL IS-SUF –rif. għal kull tip ta’ annimal ovin, jiġ., nagħaġ jew mogħoż; QABIL IX-XAGĦAR – rif. għal dawk l-annimali li għandhom ix-xagħar, eż. ż-żwiemel jew il-bgħula u l-ħmir. Qawl: Kull qabil għal qabilu. Sors: Il-Qawl Iqul, p. 143. Fl-Għ. qabil tirriferi għat-tribujiet, l-aktar dawk nomadi. Fir-rakkont Dwiem, Erin Serracino Inglott juża dan l-appel. hekk: ‘[] nies ta’ kull sura, ta’ kull għamla, ta’ kull ġens, ta’ kull qabil […]’ Sors: Ward ta’ Qari Malti, it-Tieni Ktieb, ed. P.P. Saydon, Ġ. Aquilina (1946), p. 39.

QABLA   Majjistra. Mara li tgħin lin-nisa tqal jeldu. Ngħidu, ‘Biebna donnu l-bieb tal-qabla’. Din l-idjoma tingħad għal xi ħadd li f’daru/ha jmorru ħafna nies għal xi raġuni jew oħra. Sa qisu ħamsin sena ilu, r-rata tat-twelid f’Malta kienet għolja ħafna. Nikkwota statistika li dehret fil-Malta Herald tal-4 ta’ Frar tal-1921, li tgħid li r-rata tat-twelid kienet tliet darbiet aktar minn dik tal-imwiet. Għaldaqstant, ix-xogħol tal-qabla jew il-majjistra kien imfittex tista’ tgħid regolarment. Flistess artiklu naqraw li, fil-Gudja u Ħal Luqa, kien hemm għaxart iqwiebel illiċenzjati. Dak iż-żmien kważi kull omm kienet telled id-dar, u għaldaqstant il-bżonn li tissejjaħ il-qabla biex tassisti kien xi ħaġa normali u ta’ spiss. Ara: Birthpangs of a Nation: Manuel Dimech ta’ Henry Frendo, pp.30-31. U ‘Legislative Assembly Report’, Malta Herald tal-4 ta’Frar 1922.

qabrucomQABRU    (pl. qwabar)  Oriġ. dan in-nom kien japplika għal kull speċi ta’ granċ. Illum din in-nomenklatura tirriferi għall-granċ partikulari li jgħix fl-ilma ħelu u li sar rari ferm. Dan il-granċ kien jinsab l-aktar fl-inħawi tal-Marsa, fil-Lunzjata, fil-Wied tal-Baħrija u fil-Ġnejna.  XATT IL-QWABAR   Dan hu l-isem li kien magħruf bih ix-xatt fid-daħla ta’ ġewwa nett tal-Marsa.

QABŻ ĦADID   1. Qbiż minn fuq ħitan tas-sejjieħ u qbiż ieħor fejn wieħed jissupera tip ta’ ostakoli oħra. Qbiż li wieħed jagħmel għal għarrieda. Fir-rumanz ta’ Ġużè Galea, Żmien l-Ispanjoli (1938) naqraw hekk: ‘Iċ-ċriev, imgerrxin mill-inbiħ tal-klieb, kont tarahom ħfief jaqbżu qabż ħadid.’  2. Mossa ta’ malajr u li ssir għal għarrieda. Eż., ‘Dawruh minn kullimkien qabż ħadid’. Hawn il-kelma ħadid x’aktarx hi l-aġġettiv ta’ ħad (Għ.  حدّ ), li tista’ tfisser fruntiera jew ħajt li jissepara). Sors: E.S.I. u J.A.

QAĊĊIJA      Magħrufa wkoll bħala, Xagħret il-Għażżenin. Inħawi fil-, jew qrib ix-Xagħra, Għawdex.

QADDIS    Kelma sigrieta jew sinjal miftiehem bil-moħbi ma’ xi ħadd, biex mal-mument u l-waqt, isir dak li hu miftiehem. Fir-rakkont ta’ Ġużè Muscat Azzopardi, Toni Bajjada (1878), l-awtur jgħid hekk: ‘[…] Il-Ħakem tal-Imdina kellu l-qaddis li, meta kellu jitlaq Bajjada mill-Birgu, Sant’Anġlu jagħmel daħna kbira. U b’dan is-sinjal Toni kien jidħol l-Imdina.’ Sors: Toni Bajjada u Stejjer Oħra (1977), p. 31. Ġużè Muscat Azzopardi jerġa’ juża dan it-terminu fir-rumanz Ċejlu Tonna: Ċejlu jsaqsi lil La Valette: ‘[…] Jafuh il-qaddis is-suldati, għadhom ma jafuhx il-kmandaturi? […]’ Sors: Ward ta’ Qari Malti (1936), p. 116. E.S.I. jikkwota lil A.E. Caruana, li jgħid li fl-antik, meta xi ħadd kien jersaq lejn it-torrijiet tal-għassa fid-dlam, dan kien isemmi isem ta’ qaddis kif miftiehem minn qabel, biex il-persuna tintgħaraf mill-għassies bħala xi ħadd li huma kienu jafu bih.

QadiQADI / QAJD    1.  Imħallef jew  – il-kap ta’ xi raħal – jew it-tnejn f’daqqa.  2. TAL-QADI   Inħawi li jinsabu mhux wisq ’il bogħod mis-Salini, fit-trejqa li tinfired minn dik li tagħti lejn T’Alla u Ommu sa Burmarrad. Hawn f’Novembru tal-1916, Temi Zammit identifika sit megalitiku f’għalqa żgħira. F-1927 bdew l-iskavi ta’ dan is-sit, li baqgħu sejrin sakemm inkixfu l-fdalijiet kollha ta’ tempju preistoriku. Fost affarijiet oħra, instabet ġebla tal-franka, f’forma ta’ mrewħa, kbira mal-15 ċm. Fuqha hemm imnaqqxa numru ta’ stilel, miġbura fi gruppi, u li huma sseparati minn oħrajn b’linji segmentali, bħallikieku dawn qed jidentifikaw xi kostellazzjonijiet fis-smewwiet. Imnaqqax fil-ġebla jidher ukoll disinn ta’ nofs qamar li qiegħed maqtugħ għalih waħdu. Din il-ġebla hija l-unika waħda f’Malta li nstabet fit-tempji, li turi li l-astronomija kienet tinteressa lin-nies ta’ Żmien il-Ħaġar. Post ieħor b’derivazzjoni ta’ dan l-isem hu Għajn Qajjed, li huma inħawi li jinsabu ħdejn l-Imtarfa.

QADIEB     Xettru, virga, fergħa ta’ zokk.  Sors:  MAV.

QADUMA   Kelma oħra għal ‘mannara’. M.A.V. (1828) jagħti dan il-qawl: Il-monxar [is-serrieq] għani u l-qaduma ħali. – jiġ., meta l-injam jinqata’ bis-serrieq ix-xogħol joroġ preċiż, u għaldaqstant għali fi prezzu, waqt li dak imqatta’ bil-qaduma hu irħas għax mhuwiex xogħol ta’ eżattezza, biss fih jinħela wkoll il-materjal. Sors ieħor: Damma.

QAFIŻ     Volum preċiż ta’ żejt jew inbid li jitkejjel f’kobor ta’ nofs barmil. Bl-Għ. antik, il-qafiż kienet miżura ta’ kwantità ta’ ċereali li  jinġabar minn għalqa li jkun fiha sittax-il wejba.  Ara : WEJBA.

QAĦBA TA’ FUQ IS-SUR     (D.) Squaldrina, puttana vile, pubblica meretrice. Dendula.

QAĦBUNAZZ  Appel. għal min ifittex in-nisa biex ikollu x’jaqsam magħhom sesswalment. Fig. Bniedem li jfittex il-ħażen; bniedem makakk; xi ħadd li mhux ta’ min jafdah.

QAGĦAQ TAD-DOŻA    Qagħaq li jkun miksi bil-ġulġlien. Il-kelma doża tingħad minn min isajjar b’dan is-sens: ‘żied bid-doża’, jiġ., tefa’ kemm kien hemm bżonn ħwawar skont ir-riċetta.

QAJD TAL-IDEJN     Ħadid li bihom jintrabtu l-dejn u r-riġlejn il-ħabsin.  M.A.V. manetti.

qajfassQAJFAS    Dan kien is-saċerdot il-kbir tas-Sanedrin li jissemma fir-rakkont tal-Passjoni ta’ Kristu. Qajfas flimkien ma’ Annas, qassis ieħor importanti fis-Sanedrin, interrogaw u akkużaw lil Kristu li f’fehimtom dan kien qed jiddikjara li hu l-Messija (Il-Midluk). Wara li kien interrogat, Qajfas bagħat lil Ġesù għand Pilatu biex dan jinterrogah u jissentenzjah għall-mewt. L-erba’ Evanġelisti kollha jirrakkuntaw dan l-episodju. Ara Ġw. 18.  Idj: ‘Mingħand Qajfas għal għand Pilatu’ –  tingħad meta xi ħadd ikollu jżur bosta nies jew awtoritajiet responsabbli biex jinqeda.

QAJŻ / QAJŻU   Kelma diminuttiva għal ‘qażquż’. Idj: ‘Kemm int qajż’ – tingħad lil xi ħadd li ma jġibx ruħu sew u b’mod xieraq fis-soċjetà. Tingħad meta xi ħadd jagħmel xi mossa li tħammar wiċċ dak li jkun jew ta’ madwaru. Ara: PORKERIJA.

QALA     Bajja.  Eż. Qalet Marku, il-Qala ta’ Rinella, il-Qala ta’ Wied il-Buni, il-Qala tal-Galeri fil-Birgu.

QALA’     (Pl. qlugħ) Idj: ‘Kellu r-riħ fil-qala’ – jiġ., kellu lil minn jaqilgħu, sab lil min jgħinu. Il-qala’ hu dak id-drapp li jintrama’ mal-arblu fuq il-mirkeb meta n-navigatur ikun irid li l-mirkeb isalpa bil-qawwa tar-riħ.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERAQALEB   Qoffa  żgħira li fl-antik kienet tkun magħmula mill-pjanta tas-simar, biex iżżomm il-ġbejna fiha biex tinxef. Din il-qoffa kienet tkun daqs 7 ċm għolja u 5 ċm wiesgħa, għalkemm dan il-kobor jidjieq xi ftit fil-qiegħ. Il-qaleb kien jingħata flimkien mal-ġbejna meta din tinbiegħ mill-ħwienet. Idj: ’tilef il-qaleb u l-ġbejna’: jiġ., flok oġġett żgħir u waħdu tilef kollox; tilef kull ma kellu; tilef l-argument kollu. Din l-analoġija ġejja mill-preparament u l-bejgħ tal-ġbejniet. Billi l-qaleb kien ikun magħmul minn weraq niexef tas-simar dan ma tantx kont tista’ tirranġa fih għax kien seta’ jinkiser faċilment u għalhekk fil-proċess kont tista’ tkissru u miegħu titfarrak il-ġbejna ta’ ġo fih. Ara: Mill-Ħajja ta’ L-Imgħoddi, ta’ Anton F. Attard. pp. 4-9. 

QALGĦA   Post jew għalqa, jew grupp ta’ għelieqi li huma fil-għoli, jew inkella fl-inħawi għolja tar-raħal. F’Ħal Tarxien hemm naħa li tissejjaħ ‘il-Qalgħa’ għax hi l-ogħla post tar-raħal. Sors: Joe Farrugia (Ħal Tarxien).

qamaQAMA     (Pl. iqjiem).  1. Id-distanza minn tarf tas-swaba’ tal-id li taqsam sat-tarf tas-swaba’ tal-id l-oħra, bid-dirgħajn miftuħin orizzontali kull naħa tal-ispallejn. Sa ftit żmien ilu, din il-miżura kienet applikata bħala l-miżura uffiċjali biex jitkejjel il-fond tal-ilma baħar. Uffiċjalment qama hi 1.29/1.88 m. 2. Qadfa tal-għawm bl-idejn. Għ. qama.  – M. statura ta’ bniedem.

Qamar fazijiet Jacob-Baker-summer-2013.jpgQAMAR    L-importanza tal-qamar fil-folklor Malti hu immens, minħabba li l-qamar kien u għadu kkunsidrat bħala oġġett influenti fuq l-uċuħ tar-raba’ u fuq iċ-ċaqliq tal-baħar. Qabel l-introduzzjoni tad-dawl elettriku fit-toroq, il-qamar kien importanti ħafna biex wieħed seta’ jivvjaġġa bil-lejl. Il-baħħara kienu jsibu d-direzzjoni bl-istilel, iżda kien il-qamar li kien idawwal treqithom l-aktar meta dawn javviċinaw il-kosta. Hemm diversi espr. relatati mal-qamar li jindikaw il-fażijiet differenti tiegħu, eż.

‘it-taħbila tal-qamar’ – rif. għaż-żmien meta dan ikun se jiġġedded;
‘qamar qed jimla’ - ifisser nofs qamar;
‘il-qamar kiser’ – qamar li m’għadux mimli; 
‘il-qamar fil-moqsar’ – qamar li qiegħed jiċkien;
‘qamar mitluf’ - meta l-qamar ma jkunx jidher;
‘Qamar kwinta' - qamar mimli. 
‘Qamar kefes’ – eklissi tal-qamar.

Hemm ukoll diversi idjomi fejn jissemma l-qamar eż.:
  1. 1. 'Bniedem jgħix fil-qamar’ - bniedem li ma għandux sens ta’ realtà. 
    2.‘Mard il-qamar’ - epilessija li dari wieħed kien jemmen li kienet
    isseħħ skont iċ-ċiklu tal-qamar;
    3. ‘Ra l-qamar fil-bir’ – idj.li tingħad biex tispjega sitwazzjoni 
    kera għall-aħħar, fejn bniedem ikun f’periklu tal-mewt;
    4.‘darba f’mitt qamar’ - darba fill.

Hemm ukoll, lumi ta’ kull qamar – din hi siġra li tagħti l-frott tagħha ta’ spiss f’bosta xhur tas-sena. Sors: J.A., E.S.I. u Damma.

qamelQAMEL   Is. xj. Pediculus humanus. Kelma li llum ma tantx nużawha biss, fl-antik kien hawn ħafna li jġorru l-qamel f’xagħarhom. Dud tar-ras irqiq daqs 2 mm, li f’term. ġen. jista’ jirreferi wkoll għall-furrax jew puċpieċ tat-tiġieġ. Fi żmien il-Kavallieri meta l-logħob tal-azzard kien ipprojbit u allura ma setgħux jintużaw dadi taħt piena ħarxa, il-lagħaba ġieli kienu jilgħabu bil-qamel. Dan kien isir billi jpoġġu żewġ qamliet f’cirku mpenġi fuq mejda jew fl-art, u dlonk issir imħatra dwar liema qamla se toħroġbarra ċ-ċirku l-ewwel. Il-bajd tal-qamel hu s-SUBIEN. Idj: “għal sold iqaxxar qamla”, tingħad għal bniedem li tant għandu bżonn il-flus, jew tant hu xħiħ li jagħmel minn kollox biex jaqla’ ċenteżmu.  QAMMIEL   Bniedem li jħobb ħafna il-flus u jonfoq mill-inqas.

Digital StillCameraQAMĦ   Il-qamħ kien u jibqa’ ċ-ċereali l-aktar ikkunsmat f’Malta. Mill-qamħ toħroġ erba’ prodotti: id-dqiq, is-smid, is-smida u n-nuħħala. In-nuħħala u s-smida kienu jagħtuhom lill-annimali, għalkemm illum n-nuħħala qed tkun apprezzata għan-nutrijenti li fiha u qed tkun anki mibjugħa bħala ingredjent għall-ħobż ismar. Is-smid jintuża fir-ravjul u anki biex jingħata lit-trabi b’mod maħlul. Id-dqiq hu dak l-ingredjent li minnu jsir il-ħobż abjad. Minn żmien il-Medjuevu ’l hawn, Malta dejjem impurtat kwantitajiet kbar ta’ qamħ u ċereali oħrajn biex in-nies itaffu l-ġuħ. Fi żmien l-Ordni (1530 – 1798) kien hemm ftehim bejn Malta u l-Viċi Re ta’ Sqallija biex il-qamħ jiġi esportat lejn Malta mingħajr ma jinżammu t-taxxi. Idj: ‘Malta qatt ma rrifjutat qamħ’, din tirrifletti l-importanza li l-qamħ dejjem kellu biex isostni u jaqta’ l-ġuħ tal-popolazzjoni f’Malta.

qamharrunnQAMĦIRRUM / QAMĦ IR-RUM    Ċereali li minnu jeżistu diversi tipi. Is. xj. Frumentum indicum.  Wieħed mill-aktar komuni hu dak li jikber fil-kontinent tal-Amerika. Ftit wara li Kristoforu Kolombu skopra l-Amerika (1492), il-qamħirrum beda jkun esportat lejn l-Ewropa. Biss, meta l-Ewropej bdew jieklu l-qamħirrum dawn bdew ikunu affetwati minn tip ta’ allerġija. Dan għaliex il-qamħirrum ma kienx ikun imxarrab qabel ma jittiekel, bħalma kienu jagħmlu n-nattivi Meso-Amerikani. Biż-żmien, il-qamħirrum beda wkoll jingħata bħala għalf għat-tiġieġ u annimali oħra tal-irziezet. Ing. maize, corn  jew Indian corn (rif. għall-Indjani Amerikani).

QAMMAR     1. Verb li juri li l-qamar sar kwinta.  2. Verb li bih wieħed ifisser li xi ħadd tah tal-qamar.  3. Dekorazzjoni li tirrappreżenta l-immaġini tal-qamar, bħal meta l-furnar iqammar il-ħobż, jiġ., jimpasta l-għaġina tal-ħobża forma ta’ qamar. Ara: QAMAR u MQAMMAR.

QAMMAT     Verb li jfisser rabat bil-ħabel jew bil-ħbula b’mod li wieħed ma jkunx jista’ jiċċaqlaq. Tlibbes sidrija b’mod strett li dak li jkun ma’ jkunx jista’ jagħmel l-ebda mossa. Ġużè Galea fir-rumanz, Żmien l-ispanjoli jikteb ‘qammad’ minflok qammat meta jirrakkonta ‘[…] l-erbgħa min-nies b’ħeffa kbira qabdu r-raġel kif kien mitluf min-sensieh … qammduh u rikkbuh fuq dahar iż-żiemel […]’. p. 129.

QAMMIESA    (D.) Rif. Għal mara żagħżugħa disonesta.  L-istess bħal QABBIEŻA.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERAQANA    1. Kanal jew gandott imħaffer biex imexxi l-ilma min-naħa għall-oħra fl-għelieqi. Anton F Attard jgħid li l-qana hi ħawt ftit usa’ mill-bramel tas-sienja, u timtela bl-ilma meta dawn iferrgħu l-ilma għal ġo fiha. Il-qana tkun magħquda mal-kanali tal-ġebel, li jwasslu l-ilma fejn iridu l-bdiewa. Hemm ukoll il-qana tal-bir, bħal ħofra ċatta ħdejn il-bir biex l-ilma tas-sieqja jinżel ġo fiha. Attard jgħid ukoll li l-vokali ta’ din il-kelma huma qosra bħal f’qata’. 2. Reċipjent ma’ ġenb il-forn fejn il-furnar jitfa’ l-irmied li jinġabar mill-forn. BUQANA  Lokalità bejn l-Imtarfa u l-Imdina. Sors prinċipali: Anton F. Attard.

QANJA    Kanal imħaffer fil-forn fejn jinġabar l-irmied. M.A.V. ripostiglio di bragie e cenere nel forno. 

QANNATA     Reċipjent tal-fuħħar, b’għonq wiesa’ u bil-widna. Jintuża ġen. biex iżomm l-ilma ħalli wieħed ikun jista’ jferra minnu. Fl-antik kienet teżisti wkoll il-QANNATA TAL-BEWL Sqal. Cannata.

qanneb1QANNEB   Is. xj.  Cannabis sativa. Tip ta’ pjanta li hi wżata għal bosta manifattura, tant li fid-dinja kollha jeżistu daqs 25,000 prodott differenti li huma b’xi mod jew ieħor maħduma minn din il-pjanta. F’Malta il-qanneb kien jintuża ħafna fil-produzzjoni tal-ħbula, fi żmien meta l-bastimenti kienu għadhom isalpaw bil-qlugħ. Miż-żerriegħa tal-qanneb isir iż-żejt. Il-pjanta tal-qanneb tintuża wkoll għal skopijiet mediċinali kif ukoll għar-rikreazjoni psikotropika. Ing. hemp. QANNEBUSA Iż-żerriegħa tal-qanneb li tingħata wkoll lil għasafar bħala għalf. Din il-kelma tissemma fil-poeża tal-qarċilla li kiteb dun Feliċ Demarco fl-1760:

          Jonsobha fuq il-ħajt
          Jixtrilha xriek qubbajt
          Li jkun tal-qannebusa
          Għax minnu tiggosta l-għarusa.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERAQANNIĊ   1. Tilar magħmul mill-qasab biex fih jitqiegħdu l-ġbejniet biex jinxfu. Dan ġieli kien isir fuq żewġ livelli ġol-istess kontenitur. 2. Bħal gaġġa tal-qasab li s-sajjieda jużaw biex jaqbdu l-gambli fiha. 3. Armar ta’ lqugħ magħmul mill-qasab li jinbena madwar għalqa biex iservi ta’ kenn għall-uċuħ tar-raba’.      

QANNOTTA   Isem ieħor għall-pjanta tal-kannamieli; dik il-pjanta li minnha jsir xogħol tal-qasab. Din it-tip ta’ pjanta trid ħafna ilma u ħamrija umda fejn tikber, u għaldaqstant tinsab bl-aktar mod naturali fil-widien. Jeżisti Wied Qannotta, li jinsab bejn iż-Żebbiegħ u Burmarrad.

QANNUBA        Clitoride   Sors: M.A.V.   

QANTAR    Kejl fis-sistema tal-użin antik, qabel ma ddaħlet is-sistema metrika. Miżura ta’ oġġetti pjuttost tqal, bħal ikel fil-kwantità. Qantar wieħed jiswa daqs 100 ratal,  jew 20 wiżna, (jiġ., 79.250 kg). Dan hu t-toqol normali ta’ bniedem ta’ tul medju, ta’ 170 ċm.  Fig. Ngħidu, ‘kemm hu tqil…dak jiżen qantar!’. Toqol eżaġerat. Sqal. Cantaru. Tal. Quintale. Għ. qintar. Ara:  KEJL ANTIK.

qanzha.jpgQANŻĦA   1. Tissemma l-aktar għal dik il-parti ta’ isfel tal-istonku tal-għasafar, jew tar-rettili, li fih ikun iddiġerit l-ikel. 2. Fig. bniedem qanżħa – tingħad għal xi ħadd li hu puntilljuż, fitt f’kollox, u li jdum ma jaċċetta x-xogħol jew l-opinjoni ta’ ħaddieħor. Paragun li ġej mill-qansħa tat-tiġieġa li hu żgħir u li biex jgħaddi l-ikel minnu idum sew. V. Busttil (1900) jir. għal xi ħadd li jieħu għalih malajr. Paragun ieħor jista jsir ma’ bniedem li jitqanżaħ ħafna biex jagħmel xogħlu. Eż. ta’ dan: xogħol bit-tqanżiħ.  Fl-antik meta kienu joqtlu xi tiġieġa għall-ikel, il-qanżħa li hi qisa bużżieqa żgħira fl-għamla tagħha, kienet titnaddaf sew u jaħsluha biex jagħtuha lit-tfal biex jilgħabu biha. Ing. gizzard. Tal. uomo molesto, ventrigli. Sors: E.S.I., J.A. u Damma.

QAQA      L-għajta tat-tiġieġa meta tbid. Ngħidu, ‘it-tiġieġa tqaqi’. (onom.

qaqocc 011.jpgQAQOĊĊA    Ħaxixa li tittiekel msajra. Il-qaqoċċ ġieli jimtella bl-inċova, frak tal-ħobż, tewm, tursin u żebbuġ iswed jew kappar u mbagħad tgħallih. Bosta jieħdu gost imeximxu l-weraq mgħolli waħdu u jieklu il-qalba. Fiż-żmien, din kienet issservi ta’ ikla ppreferuta fil-jiem tar-Randan. B’mod fig., din il-kelma tintuża hekk: Idj: i.) ‘Magħqudin qaqoċċa’, –  rif. għal grupp ta’ nies li jiftiehmu ħafna bejniethom. Idj: ii.) ‘Imdawrin qaqoċċa’, – rif. għal ħafna nies imdawrin ċirku madwar xi ħadd biex jisimgħu dak li qiegħed jingħad. Ing. Garden artichoke.

qara boccQARABOĊĊ  / QARAMBOĊĊ   (Pl. kollettiv qara’)  Is. xj. Sorghum vulgare. Pjanta li ż-żerriegħa tagħha tingħata lit-tjur għall-ikel. Hemm varjetà oħra li għandha żerriegħa ħelwa u tajba biex tittiekel mill-bniedem. Oriġ. tal-kelma ġejja mill-Għ. qara’, u mill-Isqal. boccia (Sq). Ing. Millet. durrah.

 

QaragozQARAGOSS    Id: ‘Qisu qaragoss’ – rif. għal xi tifel fuq ruħu u b’xagħru mqanfed. Il-qaragoss kien tip ta’ pupu tal-injam, pjuttost ċatt u bix-xagħar folt. Dan kien jintrabat bil-ħjut minn diversi partijiet tal-ġogi, biex it-tfal jiggustawh jiċċaqlaq f’xi teatrin tal-pupi. Oriġ. tal-kelma hi Għ. u final. Tork. karagös. Fil-kultura popolari Ottomana dan il-pupu kien jirrafigura karattru li ġej mill-klassi l-baxxa. Fix-xeni farseski tal-logħob tal-pupi, il-Qaragoss (karagös) jeħodha kontra Hacivat, karattru li jirrappreżenta l-klassi l-għolja tas-soċjetà. Bit-Tork karagös tfisser ‘għajn sewda’.  

QARA’ BASILI / QARGĦA BASINA / BASIRA  / QARA’ TORK   1. Ras imqaxxra mix-xagħar.  2. Tip ta’  qara’ twila. Ing. Gourd.

qarcilla.jpgQARĊILLA     (Pl. qrieċel).  A. de S. jispjega din il-kelma fid-Damma bħala ‘Karcella’. Din kienet tip ta’ ħelu, bħal figolla li tingħata l-forma ta’ għarusa, figura għolja daqs tlitt jew erbat ixbar. Kienet titpoġġa f’baskett apposta u tinġarr minn maskerat fil-Karnival. Warajħ kienet timxi ġemgħa nies kollha ferħ u briju, kulħadd lest biex jara f’xi ħin ix-xena burleska li tirrapreżenta l-qari tal-kuntratt taż-żwieġ bejn l-għarus u l-għarusa. Xi ħadd kien jilbes ta’ nutar biex jaqra’ l-kuntratt twil, mimli assurditajiet. Dan kien iqabbel versi li jiddeskrivu d-dota fantasjuża li l-ġenituri tal-għarusa kienu ser jagħtu l-binthom u l-wegħdiet tal-għarus lill-għarusa meta din tkun martu. Imbagħad, wara li din ix-xena ssir kemm-il darba u n-nutar ikun lest mill-qari tiegħu, in-nies jieklu mill-figolla li tirrapreżenta l-għarusa. Skont il-Konti Ciantar (1772) li jikkwota dokumenti ta’ żmien l-Isqof Cagliares (1614-1633), kienet għadha l-użanza li l-għarajjes huma u sejrin lejn il-knisja għaċ-ċerimonja taż-żwieġ, ikollhom wieħed mill-ħaddara fuq quddiem li jġorr qagħqa b’figurini li jirrapreżentaw l-għarajjes infushom. Din il-qagħqa kienet titqiegħed fuq l-artal bħala rigal liċ-ċelebrant taż-żwieġ. Skont Il Mezzo Vocabolario, manuskritt li nkiteb fis-seklu 18, il-qarċilla kienet tip ta’ ħobż li jkollu l-ġulġlien. Ix-xena tal-Qarċilla baqgħet issir fil-Karnival sa tard fis-seklu għoxrin. Mikiel Anton Vassalli (M.A.V.) jiddiskrivi l-qarċilla bħala, mascherata rapresentante una sposa.  Sors: E.S.I., Il-Miklem Malti, Ir-Ħames Volum. 1981. Ara: Dun Feliċ Demarco u l-Qarċilla fil-Karnivl tal-1760, Conrad Fenech.  Horizons, 2013; Damma ta’ A. de S. Lexicon, Mikiel Anton Vassalli (1796).

QARINŻA (J.A.) / QARINZA (E.S.I.)  1. V. Busuttil (1900), ifisser din il-kelma bħala serenata, Ing. serenade. 2. Dan kien l-isem li kien magħruf bih ġemgħa żgħira ta’ nies li kienet tinġabar f’lejliet l-aħħar tas-sena biex kulħadd jiżuffjetta b’kollox u b’kulħadd. Dawn in-nies kienu jduru r-raħal u jdoqqu xi strumenti tradizzjonali. Wieħed fosthom kien jintefa’ stendut mal-art u jilgħabha tal-mejjet, waqt li l-perċimes tal-grupp joffri partijiet tal-ġisem ‘tal-mejjet’ lill-ispirti. Dan il-ġest xi darba kien jagħmel parti minn ritwal li jimita l-mewt tas-sena li tkun għaddiet. Waqt ħafna tbaħrit, dawn iż-żagħżagħ kienu anki jħabbtu l-bibien tan-nies u jitolbuhom il-flus bħala strina. Min kien jagħtihom xi ħaġa kienu jagħmlulu ġebla bajda fuq l-għatba, waqt li min ma kien jagħtihom xejn kienu jagħmlulu faħma. A. de S. jgħid li din it-tradizzjoni inqatgħet proprju fi żmienu. Ara: (Gozo Antico e Moderno (mitbugħ 1746). M. A.V. (1796), jgħid li f’Ħaż-Żebbuġ, fejn kien joqgħod, din l-użanza kienet ilha ma ssir xi għoxrin sena. Sors ieħor: E. S. I. Għ. karinda li tfisser mandolina.  

QARMEĊ    (pl. qriemeċ)  1. Tip differenti ta’ għaġina msajra u li tqarmeċ ħafna meta tikolha eż. biskuttell jew galletta. 2. Tip ta’ ħelu li jitkisser meta jingidem bis-snien. Fig. ‘Ħa qarmeċ’ – jiġ., stenna ħaġa u sab oħra.  3. Isem ta’ għasfur tal-passa b’rix safrani, magħruf ukoll bħala Durrajsa Safra jew Ortulan Salvaġġ.  Is. xj.  Emberiza cia.  Ing. Rock bunting. 

qarmucailageQARMUĊA   Materjal fil-ġisem li jinsab bejn il-ġogi, u bejn l-irkiekel tad-dahar, fl-imnieħer, fil-widnejn u f’partijiet oħra tal-ġisem. Dan la hu laħam u lanqas mhu għadam, iżda ‘materja’  soda biss kemxejn elastika wkoll. Il-funzjoni tal-qarmuċa hi li tgħaqqad l-għadam waħda mal-oħra mingħajr ma dawn iħokku ma xulxin. Kelma oħra għal qarmuċ hi ‘kartilaġni’. 

Qarn Sant AngluIMG_4833
Il-barri bħala simbolu fuq id-daħla tal-istabbiliment navali ta’ Sant Anġlu, il-Birgu

QARN (Pl. qrun.) Fil-passat il-qrun kien simbolu ta’ qawwa kontra l-għajn ħażina, Il-bdiewa kienu ta’ spiss  iwaħħlu par qrun max-xatba tar-razzett tagħhom biex jiskansaw milli xi ħadd jitfa’ l-magħmul u jmarrad il-bhejjem. Fis-superstizzjoni tan-nies, il-qrun għandhom is-saħħa wkoll li jreġġgħu lura l-għajn ħażina minn fejn ġiet. Ġieli flok par qrun insibu nagħla ta’ żiemel imwaħħla ma’ xi ħajt jew bieb ta’ stalla. In-nagħla tissimbolizza l-istess ħaġa għax il-ponot tagħha, bħall-qrun ireġġgħu l-ħażen lura lil min bagħatu. Għalhekk kultant hawn min jagħmel il-qrun bis-swaba lejn xi ħadd li jissuspetta li għandu l-għajn. Ara: GĦAJN ĦAŻINA.                   

Pterygium or Surfer's EyeQARNITA   Tip ta’ tumur li jinfirex f’partijiet membrani mukużi tal-ġisem, bħal fl-utru, fl-imnieħer u fl-għajnejn. Is. xj. Pterigium, Ing. surfer’s eyes. Magħrufa wkoll bħala ‘polipu’ (Ing. polyps). Din hi kondizzjoni komuni fin-nies li jgħixu l-eqreb lejn l-ekwatur, biss, issibha f’Malta wkoll. Firxa ta’ ħjut, bħal swaba’ ta’ brimba jew qarnita, fuq it-truf tal-ħabba tal-għajn. Din il-kundizzjoni hi maħsuba li hi kkawżata l-aktar bir-raġġi eċċessivi tax-xemx, ir-riħ u t-trab.  Kawża ta’ dan it-tumur jibdew il-ħakk u l-ħmura fl-għajn, tonqos il-vista u hemm iċ-ċans li wieħed jagħma. Il-kura tradizzjonali għal din il-kundizzjoni kienet billi wieħed iħakkek, max-xifer tal-għajn mimsusa, ħatem (ċurkett), b’dissin fuqu ta’ qarnita jew ta’ għajn. Waqt dan ir-rit kienu jingħadu diversi talbiet irrimati, fosthom din:

Iltqajt ma’ Ġesù Bambin                Saqqejtha bi dmugħ għajnejja
Qalli, ‘Int fejn sejra?’               Issib lil Santa Margerita
Għedtlu, ‘Għandi għajni tuġagħni.’     Tneħħi l-għabra u l-qarnita:
Qalli, ‘Mur fil-ġnejna tiegħi,         Issib lil Santa Luċija
Hemm bużbieża ħelwa, ħelwa,            Ittik id-dawl u d-dija.’
Żrajtha b’idejja,

Sorsi: Drawwiet u Tradizzjonijiet Maltin, Guido Lanfranco, pp. 237-238; ‘Traditional Popular Remedies’ ta’ Ġużè Cassar Pullicino, Malta This Month (data mhux magħrufa), p. 54. ‘Santa Luċija’, Noel Ciantar, http://www.kappellimaltin.com. E.S.I.

QARNUNA    Tarf milwi bħal qarn ta’ annimal.  Il-qarnuna tista’ tkun dik ta’ bezzun milwi, it-tarf ta’ xkora, jew it-tarf imdendel ’l isfel tal-widna tal-bniedem. 

QAROQDI     E.S.I. jgħid li din kienet x’aktarx forma ta’ tislima meta tnejn jiltaqgħu, bħal meta wieħed jgħid, ‘xbini l-għoqdi’.  Fid-Damma insibuha hekk, Qara għoqdi. Paesano. Sors: J.A.

QARQUĊA       (Pl. qrieqeċ)   Fdal tal-laħam moqli li jibqa’ miegħu x-xaħam maħruq. Il-parti ta’ isfel tal-widna. Ngħidu, kultant biċ-ċajt, ‘Iddejjaqnix  għax nigdimlek il-qarquċa’ ta’ widnejk.  Sqal.  carmuci.

QARSA   1. Qabda ta’ xi oġġett bejn żewġt iswaba’, jiġ., bejn is-saba’ l-werrej u l-behem; eż. qarsa melħ, qarsa tabakk, jiġ., niskata tabakk. 2. QARSA TAL-BARD   Għafsa li tinħass fil- u madwar l-organu sesswali, li ġġiegħlek tħoss l-urġenza li għandek tbul. 3. QARSA TA’ FTIRA   Għaġina msajra li tingħata forma tonda, bħal pereż., galletta.  4. QARSA TAX-XAMA’  Xama’ ta’ lewn safrani fjakk, li kienet tintgħaġen u ssir bħal impastatura jew ġibs verġni. Ngħidu, ‘wiċċu sar qisu l-qarsa tax-xama’’, meta bniedem jsir isfar mewt b’xi qatgħa. Ġużi Gatt jispjega li l-qarsa tax-xama’ kienet tkun l-għasel maqtugħ tond bħal galletta kbira, jiġ. ċatt u tond, meta dan jinqata’ mill-qolla bis-sikkina.  Ara: Qiegħda fuq il-Ponta ta’ Lsieni, p. 152.    

QARSU      Ara:  ĦAXIXA TAL-INGLIŻI / L-INGLIŻA.

QART IL-GĦOX      (D.)  L-iżgħar fost l-aħwa.

qartalla 340.jpgQARTALLA   Qoffa kbira tal-qasab li kienet tintuża biex fiha jinġarru l-ħxejjex u l-frott mill-għelieqi. Ngħidu, ‘Qed inħoss rasi tqila daqs qartalla’ – tingħad meta wieħed ikollu uġigħ ta’ ras jew ma jkunx jiflaħ jisma’ aktar lil xi ħadd jitkellem. Qawl: min jagħmel bixkilla jagħmel qartalla.– jiġ., min hu kapaċi, jew jasal biex jagħmel ħaġa żgħira daqstant ieħor jaf jagħmel ħaġa li tkun bil-wisq aktar serja.

QARŻUT      Tip ta’ riħ qawwi.

QASBA   1.  Is. xj.  Arundo donax.  Pjanta perenni li tikber l-aktar fil-widien fejn jinġabar l-ilma. Tintuħa biex isir xogħol artiġjanali, bħal qofof żgħar jew kbar, ħsajjar u ħafna affarijiet oħra. Ing. Reed. 2. Miżura ta’ tul li jagħmel daqs seba’ piedi jew tmint ixbar, (2.85 m). Din il-miżura kienet u għadha tintuża, norm. biex art tar-raba’ jew tal-bini. Idj. Qisu qasba: wieħed irqiq ħafna. QASBA KWADRA tagħmel daqs 4m kwadri. QASBA KUBU: Kartoċċ li jagħmel daqs litru. Miżura antika li kienet tintuża biex jinbiegħu oġġetti likwidi, l-aktar iż-żejt. Din il-miżura kienet ta’ daqs ta’ 2.39 metri kubi. Iż-żejt kien jinbiegħ bil-qasba. Ara:  QASBA ŻEJT.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

qasab 336

QASBA TAL-KTIBA    (D.)  penna.

QASBA ŻEJT   1. Miżura li biha fl-antik kien jinxtara ż-żejt li kien jintuża biex jinxtegħlu l-imnanar eċċ.  2. Sejħa ta’ xi ħadd meta jerfa’ tarbija fuq spalltu bħallikieku qiegħed iġorr ġarra żejt. Il-missier lit-tifel jgħidlu, ‘Ejja ħa nerfgħek qasba żejt!’ Ara: KUKKUŻEJT.

qassatat tal ghid audrey bartolo
Ritratt: Audrey Bartolo

QASSATAT TAL-GĦID    Tip ta’ qassatat magħmul għal żmien l-Għid il-Kbir. Dawn ikunu mimlijin bil-ħaxu tal-ġbejniet friski maħlula u ġbejniet xotti maħkuka. Ingredjenti oħra  jinkludu, bajd, bżar u żbib. Dan it-tip ta’ qassatat isir biss mill-familji tax-Xagħra, Għawdex l-aktar għalihom infushom. Biss hemm ukoll min inbigħhom mill-bażaar tal-parroċċa. Dawn il-qassatat saru popolari anki mal-Maltin li metq jitilgħu Għawdex għal żmien il-Għid, jmorru jixtruhom mix-Xagħra. Sors: Audrey Bartolo.

qaghaq tal ghaselcx.jpgQASTANIJA  Aġġ. użat biex jiddeskrivi l-mili tal-QAGĦAQ Tal-QASTANIJA, qagħaq tal-għasel. Stramba li fir-riċetti tal-qagħaq tal-qastanija ma jissemma l-ebda qastan. L-isem għaldaqstant mhux korrett, għalkemm E.S.I., jgħid li xi żmien  ilu, il-mili tal-qagħaq tal-għasel kien jinkludi l-qastan. Matty Cremona, fil-ktieb tagħha The Way We Ate, (p. 55), tgħid li r-raġuni li l-qagħaq tal-għasel jissejjaħ ‘tal-qastanija’, hi li wara  x-xehda għasel tiddewweb, dak tal-qiegħ jieħu kulur skur, kulur il-qastan. QASTNI  Kulur li bħal-qastan hu kannella.  Ngħidu, ‘xagħar qastni’.

QATTA     (Pl. kollettiv:  qatt. pl. indefinit: qatet.)   Ħaxix miġbur gozz.  Eż., qatta silla. Idj: ‘Ħadha qatta bla ħabel’ tingħad meta wieħed jirrabja b’mod aġitat għall-aħħar. Analoġija mat-tiben, li jekk ma jkunx marbut, f’mument li taħkmu buffura riħ, itir u jinxtered f’kemm ili ngħidlek ma’ kullimkien..

QATAQOŻLA   (D.) Pianta Catapuzia. Euphorbia Latyris. A. de S. jiktibha Kataqożla. Tifsira li jiħtiġilha aktar riċerka.

QATTARA   1. Din hi dik il-parti tal-kanal li joħroġ ’il barra mit-tarf tal-bejt biex minnha jqattar l-ilma għal isfel, u ’l barra mill-ħajt. Qawl: Il-giddieb jeħles mill-qattara iżda jeħel fil-miżieb. 2. Isem ieħor għall-apparat tal-lampik. Ara: LAMPIK. 3. Il-marda tal-gonorrea. Marda fl-organu sesswali tar-raġel. E.S.I. (D.) Per figura morbido per pisciacalda, gommorea, gonnorea. Sorsi: E.S.I. u M.A.V. (1828).

QATTIEGĦ        Baqqunier tal-ġebel li jaħdem fil-barrieri. M.A.V. tagliapietra.

QATTUS TAL-QARGĦA   L-antiki kienu jemmnu li l-qtates li jitwieldu wara Marzu, fi żmien li fir-raba’ jkun hemm il-qargħa, ma jkunux f’saħħithom u li dawn imutu wara ftit. Fig. rif. għal bniedem marradi jew delikat.

QAWQAB      Id-difer sħiħ mingħajr is-swaba’ tal-annimal bovin. Tip ta’ żarbun tal-injam. QAWQBI   Pożizzjoni ta’ bniedem meta jkun bilqiegħda fl-art b’saqajh msallbin taħt xulxin. TQAWQIB  Ħsejjes magħmula mill-mixi jew mill-ġiri tal-annimali bovini. Dan in-nom verbali jintuża wkoll għall-ħsejjes taż-żwiemel. F’Ineż Farruġ (1889), naqraw: ‘Wasal f’widnejhom bħal tqawqib ta’ żiemel.’ Sors: Ineż Farruġ, Anton Manwel Caruana, ed. Charles Briffa, p. 76. Sors: G.B. Falzon (1845). Fir-rumanz Żmien l-Ispanjoli, Ġużè Galea jgħid hekk: ‘[…] dawk iż-żwiemel qishom tal-molol kienu jqawqbu, jogħlew fuq saqajhom ta’ wara […]’. p. 218.

QAWQAM   Barri. QAWQAMA Baqra. Fl-istejjer tal-folklor Malti, il-qawqam jissemma bħala dak l-annimal kbir u selvaġġ li jbeżża’ n-nies, u l-aktar lit-tfal fil-ħolm. Nom li jintuża minn Patri Magri, fil-ktieb tiegħu X’Jgħid il-Malti, meta jirrakkonta l-ħrafa Ix-Xiħ Magħluq fil-Għar:

 Ixtri l-qawqama u l-qawqam
 la xejn tfittex kemm qam
 għax imur il-qawqam u l-qawqmejn,
 ma jibqax ħlief il-ħila tal-idejn.

Ara: Mid-Dinja tas-Seħer u l-Folklor, Anton F. Attard, p. 77.

QAWQLA    Art għolja.  GĦAR QAWQLA   Għar li jinsab eżattament mal-baħar taħt is-sisien li hemm mal-kosta tal-Lvant  ta’ Marsalforn.

QAWR/A   (Pl. qwawar) Ċirku. Bajja jew kalanka żgħira aktarx fit-tond. IL-QAWRA  L-inħawi ta’ ħdejn San Pawl il-Baħar u Burmarrad.  F’Għawdex hemm ukoll il-Qawra tad-Dwejra.

QAWS,  Il-   Sisien għoljin mal-150 m, li jinsabu ’l isfel mill-Imtaħleb. L-isem hu mogħti lil din iz-zona minħabba li s-sies ta’ dawn l-inħawi jidħol ’il ġewwa f’forma ta’ qaws. Għal ħafna żmien matul is-sena, minn hawn jinżel l-ilma mill-irdumijiet li jaqa’ dritt fil-baħar.

PantelleriaQAWSRA   L-isem ta’ Pantelleria kif kien magħruf mill-Maltin fl-antik. Din il-gżira kienet u għadha magħrufa mis-sajjieda Maltin, li waqt is-sajd imdorrijin jerħulha mijiet ta’ kilometri lil hinn lejn il-Punent tal-gżejjer Maltin. Fi żmien il-preistorja minn Pantelleria kien ikun impurtat f’Malta ġebel vulkaniku, qisu ħġieġ iswed, imsejjaħ ossidjana li kien jintuża l-aktar bħala skieken u għodda oħra li taqta’. Ma nafux jekk dan kienx impurtat direttament minn Pantelleria jew inkella tteħidtx l-ewwel lejn Sqallija, u wara nġieb Malta minn hemm. Oriġ. l-isem bil-Lat. Cosyra. Qbl. Għ. Eġizzjan: Geżira.

QAWWARA    Ċirku tond madwar ir-ras. Id-dija li toħroġ minnu, e.ż., il-qawwara tax-xemx. Ara: KAWAGĦRA.

QAŻQUŻA FUQ IX-XINI   Ikla magħmula bil-qażquż imsajjar fil-forn. Dan jitqiegħed ġewwa borma tal-fuħħar forma ta’ xini. Il-qażquż l-ewwel jimlewh bil-ġobon, ħalib u ingredjenti oħra simili, u jissajjar bid-demm tiegħu stess. Fir-reċipjent tal-fuħħar ikun  imqiegħed ir-ross u basal biex fuqu jitpoġġa l-majjal. A. de S. (ċ. 1750) jgħid li qabel, dan l-ikel kien jittiekel biss min-nies tal-kampanja; biż-żmien din l-ikla saret aktar ikla tas-sinjuri. Sors: Damma.

QAŻWIT    (Pl. qżiewet).   Bniedem qsajjar u ta’ bla figura li jħobb jiżżattat. Wieħed li jħobb juri kemm jaf. Kelma li nsibuha fil-plural, fir-rumanz, Is-Salib tal-Fidda, p. 89:  ‘[… ] sid il-ħanut, […] raġel imġissem, kien qisu xi ġolf li sab ruħu qalb ħafna qżiewet […]’.

QBAJJAR    Qabar żgħir. IL-QBAJJAR   Post imsejjaħ hekk li jinsab fuq il-Punent ta’ Marsalforn. Din hi qala żgħira viċin l-inħawi tax-Xwejni. Qbl. ma’ Kibur Eliħut (Qbur il-Lhud) li kien jeżisti fiż-żmien il-Medjuevu fil-wied ta’ bejn l-Imdina u l-Imtarfa.

QOLLA S SAFRA - V Biffani (74)

QBIELA    Il-ħlas jew il-kirja li l-bidwi jħallas lil sid l-għalqa kull sena. Fl-antik il-qbiela kienet titħallas jew fl-Għid, jew l-għada ta’ Santa Marija, jew fil-Milied. Ġieli l-qbiela kienet tinġabar mill-gabillott li jkun imqabbad mis-sid tal-għalqa biex jiġborha f’ismu. Minn din il-kelma ta’ oriġ. Għ. toħroġ il-kelma gabella – taxxa jew ħlas u  ‘gabellot’ il-bniedem li jiġbor din it-taxxa. QABBEL v. jiġ., ikkorda prezz. Qawl: Sena għammiela tħallas il-qbiela – meta l-art tagħti l-uċuħ bil-gzuz, il-bidwi jkollu mnejn iħallas il-kera. Sqal. cabilla. L-istess pronunzja fl-Għ. kabilla.  Ara:  GABILLOTT.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Qabar Puniku, ix-Xemxija

QBUR IL-LHUD   Ġan Franġisk Abela, fil-ktieb Della Descrizione di Malta eċċ. Libro Primo, p. 82), (1647), jirriferi għall-oqbra fil-blat, fl-inħawi tal-Imtarfa u jsejħilhom ‘kibur eliħut’. L-istudjużi jaħsbu li dawn it-tipi ta’ oqbra, norm. f’forma rettangolari u daqs żewġ metri fondi, u b’kamra żgħira fil-ġenb għad-dfin, huma fil-fatt oqbra Puniċi, u li d-data tagħhom tista’ tvarja b’mijiet ta’ snin, minn ħames mitt sena q.K. sa ħames mitt sena w.K. Fl-antik kienu jaħsbu li dawn it-tipi ta’ oqbra kienu tal-Lhud, għaliex l-oqbra li nstabu fl-Art Imqaddsa kienu jixbhuhom sew b’diversi modi. Oqbra oħra, magħrufa, din id-darba bħala Għerien il-Lhud, huma l-ħofor fil-blat wieqaf li nsibu fil-Wied ta’ Binġemma. Kien hawn min jemmen li hawn kienet tgħix komunità Lhudija. Wettinger, fil-ktieb tiegħu Place-Names eċċ., isemmi post ieħor bħala Qbur il-Lhud, u jaħseb li dan kien xi ċimiterju fl-inħawi tar-Rabat, x’aktarx in-naħa ta’ Tabija. Dan iċ-ċimiterju x’aktarx kien jintuża fil-perijodu Medjovali Tardiv. L-aqwa prova ta’ oqbra tal-Lhud f’Malta tinsab f’xi wħud mill-katakombi li hemm ir-Rabat, li llum jagħmlu parti mill-Katakombi ta’ San Pawl. Dawn intużaw x’aktarx bejn is-seklu tlieta u s-seklu sebgħa w.K. Ara: Essays on the Archaeology and Ancient History of the Maltese Islands – Bronze Age to Byzantine, Mario Buhagiar, 2014. Bliet u Rħula Maltin ta’ Alfie Guillamier, p. 507; Malta – Phoenician, Punic and Roman ta’ Anthony Bonanno, p. 117; Malta – The Medieval Millennium ta’ Charles Dalli. 

QEQQÉ    Kelma wżata mat-tfal iż-żgħar li tfisser xebgħa. Eż., ‘Jekk mhux se toqgħod kwiet nagħmillek (nagħtik) qeqqé’.

QERĊMA    Ġemgħa ta’ nies x’aktarx ta’ qattani. Ċorma nies. Tfal li jittantaw ix-xemx għaddejja. Idj: qerċma tfal. Għ. karxma, tifel enerġiku. Kelma li A. de S. jispjegaha bħala ħabs (jiġ., ġewwa l-qirċma). QERĊMATA  Kull tip ta’ bosta oġġetti mqegħdin flimkien. Etim. Tal. carcere. Sors: E.S.I.

QIEGĦ TAD-DAR IĊĊANGAT     (D)    Pavimento di una casa lastricato.

QIERAĦ     Rif. għal kundizzjonijiet iebsa li jġiegħlu l-bniedem ibati. Tingħad l-aktar biex tesprimi l-kundizzjoni ta’ temp kiesaħ jew temp sħun ħafna. Ngħidu, ‘is-sajf il-qieraħ’ – jiġ., l-eqqel tas-sajf, jew ‘fil-qieraħ tax-xitwa’. Fl-istorja Toni Bajjada din il-kelma tintuża hekk: ‘[…] Lejla waħda fil-qieraħ tas-sajf […]’ Ara: Toni Bajjada u Rakkonti Oħra, Klabb Kotba Maltin, p. 23.

QIM       Wieqaf, bħal Ħaġar Qim – li jfisser ġebel wieqaf.

QIRD      M.A.V.  figlio minore.

QIREW   Kelma li tfisser ‘tal-aħħar, jew, li jkun fadal fl-aħħar’. Ħlas li fl-antik kien jingħata lill-ħaddiema tax-xogħol tal-idejn. Festeġġjament b’ikla wara li jitlesta x-xogħol b’suċċess. Dan il-ħlas kien isir l-aktar qrib it-tmiem ta’ xogħol tal-bini, bħala parti mill-ħlas. Sors: Kalepin (1941).

QIRNA      M.A.V.  Conviti a tavola.

QIXX    Laqx,  tilqit, frammenti, frak jew fdalijiet oħra ta’ wara. Fil-lingwaġġ tas-sajjieda l-qixx hu l-ħut iż-żgħir nett.  Espr: IL-QIXX U L-MIXX.  Ngħidu, ‘hemm taħlita ta’ nies magħmula mill-qixx u l-mixx’ – jiġ., minn persuni komuni kif ukoll dawk ħamalli. Sorsi: E.S.I u J.A. Din l-espr. niltaqgħu magħha fl-istorja ta’ Ġużè Galea, Żmien l-Ispanjoli: ‘[] fil-palazz kienu jgħixu l-ħallelin, dawk ta’ qattagħni u l-qixx u l-mixx […]’. Sors etim. E.S.I.

QIŻD   Ħoss żgħir. Ngħidu, ‘lanqas qal qiżd’ – jiġ., lanqas biss lissen kelma. Din l-espr. tinsab fl-istorja ‘Il-Bravi f’Dar Luċija’, ta’ Mons. P. Galea, u naqraw hekk: ‘[] ħabbat (il-bieb) qajla qajla […] jarġa’ jħabbat ftit aktar bil-qawwi: lanqas qiżd […]’ Sors: Ward ta’ Qari Malti (1945), p. 64.

QLEJBA    Drapp ħafif li titpoġġa fuq il-ħarqa biex din ma tisloħx il-ġilda meta ddur madwar il-ġisem tat-tarbija. Ġieli dan id-drapp kien ukoll jintuża biex jitpoġġa fuq l-ispalla biex jekk it-tarbija ittella’ xi flat, ikun hemm hi tilqa. Ara: FISQIJA.

QLEJGĦA    Qalgħa żgħira, jiġ., fortizza żgħira jew fortina. Jissejħu l-Qlejgħa l-inħawi fuq l-għolja ta’ Ras ir-Raħeb, id-daħla ta’ Fomm ir-Riħ f’Malta, u l-inħawi ta’ taħt iż-Żebbuġ, in-naħa ta’ Kuljat, Għawdex.

QLUQI     (D.) Bniedem instabbli u li ma jafx joqgħod f’post wieħed. Bniedem li jivvjaġġa minn pajjiż għall-ieħor; annimal li jimigra minn post għall-ieħor. Xi ħadd li jbiddel ħsiebu ta’ spiss. Qawl: Ġurdien qluqi qatt ma sar far. Sors: E.S.I.

QOBLA   Il-plural tal-aġġettiv QABIL   Kwantità ta’ annimali, x’aktarx b’rif. għal dawk l-annimali tal-irziezet. (D.) Radunanza di animali, unione di animali.

QOFOL  (Pl. oqfla) Serratura. Qawl: Muftieh tad-deheb jaqbel ma’ kull qofol. QOFOL TAL-ĦNEJJA  Il-ġebla jew blata li tkun infilsata fin-nofs biex iżomm l-ħnejja kollha kemm hi flimkien u soda. Ċavi. Qawl: fil-ħnejja ħares għall-ġnieb u l-qofol. Din il-kelma tintuża b’mod figurattiv meta ngħidu, ‘il-qofol tal-argument’, jiġ., l-argument jorbot kollu kemm hu ma’ teżi partikulari.  Sors: E.S.I. u Damma.

QOĦTA   Skarsezza, miżerja, stat ta’ nixfa kbira fl-uċuħ tar-raba’ kkawżata minn nuqqas ta’ xita. Qawl: Dejjem juri l-qoħta għad li għandu l-ġid. Qawl: Jarmi l-qoħta u jarfa’ l-ġid. Sorsi: E.S.I. u Il-Qawl Iqul, p. 126.

QOLLA    1. Speċi ta’ ċilindru tal-fuħħar. Il-qolla tintuża minn dawk li jrabbu n-naħal biex isservi bħala bejta. Din titpoġġa mimduda fl-għelieqi, eż., mal-ħajt ta’ xi għorfa, eċċ. u tkun isserrata minn wara biex ix-xehda tal-għasel tkun tista tintleħaq minn wara mingħajr mal-bidwi jiddisturba n-naħal. Ġieli tiżdied biċċa qolla oħra fuq wara biex il-bejta tan-naħal titkabbar. 2. Isem tal-ħotba għolja li hemm bejn Marsalforn u l-Qbajjar fejn hemm insibu l-Qolla s-Safra u l-Qolla l-Bajda.

Qolla6282 (5).jpg

                               QOLLA S SAFRA - V Biffani (74)

QOLLIEBA     1. Skorċa, norm. bħal dik li titrabba biż-żmien fuq wiċċ il-ġebel tal-ħitan. 2. Tip ta’ xogħol fuq ħajt li jsir apposta biex jipproteġi l-ġebla mill-erużjoni kkawżata mix-xita u r-riħ.

QOMQOM / QAMQAM      (D.) Bove o montone che ha la corna torte che lincomodono sino alla bocca.

QONSRU     Bniedem diffiċli u li ma jħallix waħda għaddejja.  Il-kelma ġejja minn ‘konslu’ li fl-antik kien dak in-negozjant li kien ibigħ u jixtri d-deheb. X’aktarx dan il-paragun jingħata minħabba l-eżattezza li n-negozjant tad-deheb irid jipprattika biex il-kummerċ tiegħu isir sew u bi qliegħ. Il-karatteristika tal-konslu kien li waqt il-bejgħ kien anki jiġġebbed u jixxaħħaħ kemm jiflah mal-klijent.

QORBAN     Offerta lill-Alla. Il-qtil tal-vittma bħala sagrifiċċju lill-allat. M.A.V. (1796), sagrificio.

QORGĦAN      Il-kranju.  L-iskeletru tar-ras.  Ara:  ĠISEM  IL-BNIEDEM.

QORMI   Skont l-etimoloġija, l-isem ta’ din il-belt ifisser, ‘post fejn hemm id-dwieli’ jew ‘post fertili’. Dan għaliex Qormi għandha millaġġettiv KORMI, rif. għall-art għammiela. Jista’ jkun ukoll li dan l-isem hu l-istess bħall-kunjom Curmi. Ara: CASAL FORNARO. Ara wokk: ‘Qormi’ ta’ Godfrey Wettinger fil-ktieb Qormi Parish, ed. Joseph Grima.   

QORQ     (Pl. qrieq)  Sandli, karkura. Skont G.P. Badger (1838), dan kien ikun magħmul mill-ġild tal-barri u miżmul mas-saqajn b’żewġt iqfiel maħduma mill-istess materjal.  Ngħidu, ’ja wiċċ ta’ qorq li hu!’ jew, ‘islifni wiċċek ħa nagħmel qorq!’  It-tnejn jingħadu għal xi ħadd li jkun wiċċu tost.

QORRIEGĦA     1. Il-quċċata ta’ għolja fejn norm. ma jikber xejn.  2. Il-qorriegħa tar-ras fejn ma jikbirx xagħar.

QORROT   Daħlet Qorrot hi bajja żgħira fil-limiti tan-Nadur, Għawdex, li hi marbuta ma’ leġġenda antika. Hawn kien il-post fejn jaħsbu li San Corrado, wara li ħarab minn Wied il-Għasel, qrib il-Mosta, sab ruħu f’din il-bajja. Jeżisti wkoll post li hu mlaqqam: Ta’ Kurrat, fejn it-toponimija tindika li l-art kienet ta’ xi ħadd b’dak l-isem. Etim. dubjuża. Ara: KURRAD.

Qorrotdahlet_qorrot

QORRU    Żrinġ. Fig. appel. dispreġġjattiv għal xi bniedem ta’ statura ħoxna. Bniedem li jilbes żdingat b’mod li jidher eħxen milli hu.

QORTIN     1. Art għolja li tħares lejn il-baħar u li għandha fuq naħa preċipizzju, u fuq in-naħa l-oħra, art li tiżżerżaq bil-mod il-mod fix-xejn. Eżempju ta’ din it-topografija hawn bosta, fosthom insibu l-inħawi bl-isem omonimu ta’ Kordin fl-inħawi tal-Port il-Kbir.  QREJTEN   Qortin żgħir. 2. Fortifikazzjoni. Tal. Cortina parco di animali. Sorsi etim. J.A. op. cit.

qoton xxQOTON   Għal mijiet ta’ snin il-qoton kien il-prodott prinċipali tal-bdiewa Maltin. Dan kien jinżera f’April u jinħasad f’Novembru. Il-produzzjoni tal-qoton fi drapp tat-tajjar, kien jagħti qligħ miżjud lill-bidwi. Il-proċess biex il-qoton isir tajjar u mbagħad drapp, kien wieħed twil, għaliex dan l-ewwel jinħaleġ, jindaqq u jitpaħpaħ, imbagħad jingħażel mill-għażżiela. Wara l-ħjut jiġu minsuġa fuq in-newl. Fl-ewwel diċenji tas-seklu dsatax, f’Malta kien jitkabbru erba’ tipi ta qoton, fosthom dak dak magħruf ‘tan-nankin’ u dak msejjaħ ‘ta’ Padre Carlo’ [Giacinto]. Il-qoton kien iservi ħafna drabi biex jinħadmu bih il-qlugħ tal-bastimenti, jew ħwejjeġ oħra bħal kutri, u oġġetti oħra tat-tajjar (carded cotton). Il-qoton kien ukoll jinbiegħ fl-istat naturali tiegħu, kemm lokalment kif ukoll barra minn Malta. L-aktar li kien ikun esportat kien lejn Sqallija u Spanja. Fis-seklu dsatax, dawk li jaħdmu l-qoton kienu jitħallsu tari wieħed kuljum. Fi żmien l-Ingliżi din l-industrija marret lura ħafna, l-aktar minħabba li beda dieħel drapp tal-qoton mill-Amerika u mill-Eġittu, li kien irħas u ifjen. qoton mislutIx-xogħol bil-magni tal-istim qatel bil-mod il-mod ix-xogħol artiġjanali tal-qoton. Dan għaliex ix-xogħol beda jsir b’ħeffa aktar mgħaġġla, bi preċiżjoni akbar, u bi prezz irħas. L-użu tal-qoton miet mewta naturali meta l-bastimenti tal-qlugħ bdew jonqsu u minflokhom daħlu fl-użu dawk tal-istim. Skont D. Miége (1841), fi żmienu, qantar qoton kien jinbiegħ 54 skud. Ara: NEWL, DAQQAQ, RADDIENA, NANKIN. Ara: ‘Old Trades and Crafts’ ta’ Guido Lanfranco fi Treasures of Malta, Summer, 1997, Vol III no 3, pp. 63-67; Corsairing, Currency and Cotton ta’ Carmel Vassallo, Sunday Times, June 18, 1994. The land, the sea and the eight-pointed cross: economy and material life in mid-16th century Malta, ta’ Buttigieg Emmanuel, Sacra Militia Issue 4, 2005. L’Histoire de Malthe, ta’ p. 112,M. Miege (1841)Qegħda fil-Ponta ta’ Lsieni, Ġużi Gatt, pp. 238-240.

QOŻŻA    1. Xi ħaġa li tqażżeż. Espr. ‘Qożżot għalik!’ Niltaqgħu ma’ din il-kelma fl-istorja ‘Kelb rieqed la tqajmux’ ta’ Temi Zammit: ‘[…] Jekk tagħtini kemm tlift fil-qożża tista’ tibqa’ sejjer għal xogħlok […]’, Nies bla sabar, p. 8. L-espressjoni tingħad ukoll f’waħda mill-istejjer li ġabar Patri Manwel Magri li jisimha,’Jannar bla Xita jissellef m’għand ħuh Frar’, ‘[…] Darba wieħed raħħal Malti qallu lil Jannar – Qożżot għalik Jannar! – […]’, Ħrejjef Missirijietna, ta’ Ġorġ Mifsud Chircop, p. 286. 2. QOŻŻA ŻEJT  MAV (1796). Jiktibha bħala kelma waħda QUŻŻUŻEJT u jispjegaha bħala: ġarra żejt. 3. J.A. jagħti tifsira oħra: tip ta’ logħba tal-azzard li tintlagħab għall-flus. Nassumi li fl-istorja ta’ Temi Zammit, il-karattru qiegħed jirriferi għal din il-logħba. QOŻŻU  Bniedem xiħ li jkun antipatku għall-aħħar. Qbl. ma’ QONSRU, għalkemm mhux bilfors għandhom l-istess oriġini. Ara: KUKKUŻEJT.  

QRADA    1. (Sing. u plur.) Qasma f’qiegħ is-sieq li tħalli bħal kallu u ġilda ħoxna li tibda tiekol bil-ħakk. 2. Wara li tinħarat il-ħamrija, din tkun bħal roqgħa li ma tkunx intmisset bil-moħriet u allura tibqa mbuzzata ’l fuq.

QRAŻU     Katarru li jitla’ mis-sider fil-grieżem.  M.A.V. jiktibha QRAZZU, sorta di morbo nella gola. Ara: ŻOKMA.

QREJWEŻ   Appel. mogħti lil xi tifel żgħir imqarqaċ. Xitan żgħir. Kelma li x’aktarx ġejja mill-verb ‘qarweż’ – jiġ., qata’ x-xagħar bil-mus, tant li dak li jkun jispiċċa qargħa basila. Sors: E.S.I.

QREJŻU   Parċmina jew ġilda maqtugħa fit-tond. Fil-ktieb tiegħu Kliem Malti Antik, p, 112, Godfrey Wettinger jirriferi għal kitba li sab f’dokument tal-1486, li fiha kien hemm irrakkuntat fatt ġudizzjarju, meta ‘x-xhud kien mogħti qrejżu li fuqu kien hemm kitba li ma tinftihemx’. Dan l-oġġett kien mogħti lilu minn Lhudi li kien magħruf bħala Siħid il-Għawdxi, li kien jgħallem fi skola tal-Ġudisku.

QREMPUĊ    1. Is. xj. Lotus edulis.  Pjanta li minnha jikber tip ta’ piżelli żgħir fil-miżwed. Fl-antik dan kien imfittex u mittiekel mit-tfal. Ing. Edible birdsfoot trefoil. 2. QREMPUĊU  Fig. Kelma li tirriferi b’mod simpatiku għal xi tfajjel żgħir, speċ. meta jitqabbel fiċ-ċokon tiegħu mal-kbar.  Għ. qaranbux.

qrempucis_3.jpg

QRENDI    It-tifsira tal-isem x’aktarx ġejja minn ‘daqqaq tal-mandolina’.  Dan seta’ kien laqam li jirriferi għal xi abitant minn din il-lokalità. Jeħtieġ aktar riċerka.

QRIEQNI    M.A.V. Nanu.

QRIN    Aġġ. li jirriferi għal dawk tal-istess żmien jew età. Nies li għexu fl-istess żmien. Sors: E.S.I.

Qroll.jpgQROLLA    Tip ta’ korall aħmar. Is. xj. Corallium rubrum. Dan kien u għadu apprezzat ħafna l-aktar bħala xogħol artiġjanali li jżejjen fid-dar kif ukoll jintlibes f’gamew jew xinxilli oħra. Fi żmien l-Ordni, il-qroll kien esportat lejn Sqallija u pajjiżi aktar ’il bogħod. Illum il-korall kważi nqered għal kollox mill-ibħra Maltin minħabba li nġabar wisq minnu matul is-sekli li għaddew.

QROQQA    Tiġieġa li tpoġġi fuq il-bajd li tbid biex ifaqqsu. Fig. appel. għal xi mara ħoxna u mdaħħla fiż-żmien, li tintasab bil-qiegħda għal ħafna ħin.

qubbajtt.jpgQUBBAJT   Fl-antik biċċa qubbajt kienet tissejjaħ ‘xriek tal-qubbajt’. Il-qubbajt kien jinbiegħ ukoll bil-lenza jew bit-turrun. Turrun qubbajt kien m’għola 30 ċm, waqt li lenza kien in-nofs ta’ dan it-tul. Idj: ‘ Qisu mejda tal-qubbajt’ – tingħad għal xi ħadd li jattendi kull festa li ssir. Sqal. cubbaitta – confettura o torrone di noci o mandorle e mele cotto. Għ. iqubbajt.   

QUĊĊIJA     1. Mijiet tas-snin ilu, din il-kelma kienet tirreferi għall-qamħ, żbib, ġulġlien, lewż, ġellewż u ikel ieħor li kien jitqassam lill-foqra fil-festa tal-Għid il-Mejtin, fl-ewwel ta’ Novembru, u f’festi oħrajn.  2. Rif. għaċ-ċerimonja ħelwa u tradizzjonali li ssir lit-trabi ta’ sena. F’din l-okkażjoni, bosta oġġetti jitqiegħdu fl-art apposta biex it-tarbija tagħżel wieħed minnhom. Dawn l-oġġetti jkunu kollha relatati mal-mistier li wieħed jaħseb (jew jixtieq) li t-tarbija tista’ tagħżel bħala karriera meta tikber. Il-kelma quċċija ngħatat għal din l-okkażjoni għaliex fiha jsir festin fejn il-mistednin jingħataw jieklu. Fil-kitba tiegħu Voyage par un Francois (1791) il-konti Saint Priest, Kavallier Franċiż tal-Ordni ta’ San Ġwann, jiddeskrivi din bħala logħba kif spjegata fit-tieni tifsira. Sqal. Cuccia – zuppa fatta di frumento bollito nell’acqua o nel latte con zucchero ed altri savori. F’Sirakuża dan il-festinkien imsejjaħ hekk. Dan kien isir l-għada tal-festa ta’ Santa Luċija, (il-qaddisa patruna ta’ din il-belt) u kien jittiekel kull tip ta’ ikel li jkun fadal wara l-festa. Għ. kiskija – dqiq, jew il-bieqja li fiha jinżamm id-dqiq. SorsJ.A; E.S.I u Guido Lanfranco. Ara: http://www.inmamaskitchen.com. Ara wkoll:  www.enwikipedia.org/wiki/cuccia

QURDIENA     Parassita li taqbad mal-klieb jew annimali bħaż-żwiemel eċċ., biex tarda’ d-demm minnhom. Is. xj. Ixodes ricinus.  Il-qurdiena tgħix l-aktar fi klima umda jew fejn hemm il-foresti. Biss, il-qurdiena tinsab ukoll fl-Afrika ta’ Fuq u fir-reġjun tal-Mediterran.  Idj: ‘Qisu qurdiena’ – tingħad għal xi ħadd fitt u li jħobb jaqbad man-nies. J.A.

QURQAĊA    Aġġ. li jirriferi għal numru kbir ta’ oġġetti ħdejn xulxin. Eż. qurqaċ kwiekeb, qurqaċa rakkmu, jew qurqaċa buttuni li jkunu meħjuta qrib wisq ta’ xulxin.

QUŻŻUD     (D.) Tingħad fil-qawl,  ‘Qużżud qużżud għalik Jannar, jien u n-nagħġiet inqilu fil-għar’. Addio per te Gennaio io e le pecorelle ci poniamo al ridosso dentro la grotta. Ara: QOŻDA.

QUŻŻAŻEJT / QUŻŻUŻEJT   Logħba sempliċi tat-tfal, li fiha tifel jerfa’ u jġorr lil sieħbu fuq dahru bħalikieku qiegħed jagħmilha taż-żiemel. M.A.V. Portare sul dorso. J.A. jgħid li qużża hi ġarra. Ara: KUKKUŻEJT.

 *         *        *

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     P *    Q *    R *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *

Tista’ tfittex aktar tagħrif u ritratti f’dawn il-pubblikazzjonijiet:

Bejn Kliem u Storja 

Ara X’Int Tgħid 

Biex il-Kliem ikun Sew

A bejn kliem u storja    Aa ARA X'INT TGHID    A aBiex il-Kliem ikun Sew (1)

Paġni 256                                               Paġni 256                                              Paġni 256
Prezz: Ewro 14.95                               Prezz Ewro 14.95                                Prezz Ewro 14.95

Sorsi bibliografiċi l-aktar imfittxija mill-awtur

* E.S.I.   Il-Miklem Malti, Volumi 1-10, ta' Erin Seraccino Inglott,  
(1989).
* F.V.     Maltese Grammar for the Use of the English, ta’ Francis Vella.
(1831).
* F. Vella  Dizionario Portatile – Maltese, Italiano, Inglese ta' F.Vella, 
(1843).  
* G.B.F.    Dizionario Maltese, Italiano, Inglese, ta’ Giovann Battista 
Falzon,(1845).
* J.A.     Maltese-English Dictionary, Vol. I & II, ta' Joseph Aquilina,
(1987 & 1990)
* M.A.V.   Lexicon ta’ Ktyb Yl Klym Malti Mfysser byl-Latin u Byt-Taljan 
eċċ., MDCCXCVI, ta' Mikiel Anton Vassalli, (1796).
* (D)    DAMMA Tal Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal Maltin u Ghaucin,
 ta' Gianfrangesku Agius Sultana, (circa 1757 – 1769).
* V.B.    Dizzjunarju Malti-Ingliż, ta' V. Busuttil, (1900).

 

Jekk trid tkun taf dwar xi kelma li mhux qiegħda miktuba hawn, jew taf b’xi kelma u t-tifsira tagħha li trid li ninkludi f’din l-enċiklopedija iktibli …  mohba2016@gmail.com