Kliem mill-Ingliż fil-Malti fis-Seklu Dsatax

A *    B *    Ċ *    C *    D *   E *    F *
Ġ *    G *    *    H *    Ħ *    I *    J *    K *
L *    M *     N *     O *     *    Q *    *     S
T *     U *     V *    W *     X *     Ż *    Z *

 

KLIEM MALTI MEĦUD MILL-INGLIŻ

fis-seklu dsatax

Fl-istorja ta’ Malta, ninnutaw diverġenza bejn l-avvenimenti storiċi u politiċi li ġabu bidla fit-tmexxija tal-pajjiż u l-bidla li saret b’mod gradwali fil-ħajja ta’ kuljum tal-poplu. Dan hu fenomenu li nsibuh fl-istorja ta’ kull  pajjiż li kien maħkum minn popli oħrajn.

Biex nagħti eżempju, għalkemm naqraw li l-Ingliżi ħadu l-Malta taħt idejhom fl-1800 – u kkolonjalizzawha uffiċjalment fis-sena 1814, il-mod ta’ ħajja tal-Maltin baqa’ l-istess għal ħafna snin wara. Barranin li żaru l-Malta fl-ewwel diċennji tas-seklu tmintax jgħidu li f’Malta  ma kiex hawn aktar minn 200 ruħ li kienu jafu jitkellmu bl-Ingliż sew. Ħlief għal dawk li kienu fir-riġimenti Ingliżi u oħrajn li kienu jagħtu xi servizz fil-port, ftit kienu dawk il-Maltin li kienu jafu l-Ingliż mitkellem jew miktub. Nistgħu ngħidu li għal matul is-seklu dsatax kollu bosta nies ta’ ċerta skola, kienu aktar jafu jikkomunikaw mall-barranin bit-Taljan milli bl-Ingliż. Fid-Dizionario – Maltese, Italiano, Inglese ta’ Giovann Battista Falzon li kien ippubblikat fl-1845 – jiġifieri 45 sena wara li l-Ingliżi kienu ilhom f’Malta –  insibu li minn ftit eluf ta’ kliem imfissra kien hemm biss żewġ kelmiet bil-Malti ta’ oriġini Ingliża li l-Maltin kienu daħħlu fil-lingwaġġ tagħhom. Dawn kienu kliem li kellhom x’jaqsmu max-xogħol tal-militar, għax sa dak iż-żmien xi ftit mijiet ta’ żgħażagħ Maltin kienu ingaġġati fir-riġimenti, jew bħala suldati jew biex jagħtu servizz ieħor. Il-kliem kienu, ‘ibblakkja’ (minn, to blacken – fis-sens to polish the shoes black) u smaċtu / żmaċtu (minn smitch). L-ewwel waħda għandha x’taqsam mat-tindif taż-żraben tal-uniformi; tal-aħħar jidher li kien laqam dispreġġjattiv li bih l-Ingliżi kienu jgħajru lil Maltin li jnaddfu l-barracks. (Ara t-tifsira kompluta ta’ dawn iż-żewġ kelmiet billi tikklikkja fuqhom).

Dan l-aħħar ġew f’idejja ż-żewġ volumi ta’ Marco Galea, It-Teatru Malti fis-seklu dsatax (ippubblikati, 1997). Dawn sibthom interessanti ħafna għaliex bejntihom hemm miktuba ħmistax-il kummiedja jew dramm bi djalogi għal palk li fihom hemm eluf ta’ kliem li juru kif il-Malti kien mitkellem mill-poplu fis-seklu 19. Fihom irnexxieli nsib biss tmien kelmiet meħuda mill-Ingliż li kienu fil-lingwaġġ tal-popolin.

Imbagħad qallibt id-dizzjunaru Malti-Ingliż ta’ Vincenzo Busuttil li kien ippubblikat fl-1900.Minn  30,000 kelma  imfissra sibt daqs għoxrin kelma ta’ oriġini Ingliżap. Dan ifisser li fis-seklu dsatax l-Ingliż kien dieħel b’pass kajman ħafna. Mhux hekk fis-seklu għoxrin. Ara daqsxejn il-kliem misluf mill-Ingliż li ltajqt miegħu.

Kliem Malti  misluf mill-Ingliż fiż-żewġ volumi ta’ Marco Galea, It-Teatru Malti fis-Seklu Dsatax.

Jibbokksjah  -  Vol. 1, p. 120       To box (bħal fi ġlieda boxing)

Ponċ  - Vol. 1,  p. 121              Punch (xarba)

Gardinaw Vol. 1, p. 122              Guard in Out (logħba tat-tfal)
(Ara t-tifsira billi tikklikkja fuq il-kelma)

Desk - Vol. 1, p. 159                Mejda biex tikteb u taqra fuqha

Waiter - Vol. 1, p. 171    Xi ħadd li jservi f’riċeviment
(kien hemm verżjoni oħra - garżun kelma mill-Franċiż. p. 88.

Groom - Vol 1. p. 117, 150          Wieħed li jieħu ħsieb iż-żwiemel
                                    u jnaddaf l-istalel.

Biljart - Vol. 2 p. 73              Billiard 

Karì  -  Vol. 2 p. 131              Curry
Kliem Malti meħud mill-Ingliż fid-dizzjunarju ta' Vinċenzo Busuttil
absinth             
alcohol
(i)bblakkja     
(i)bbordja    
brandy 
Kantin (Canteen) 
Kanvas (Canvas)  
Kajjik (caique) - sloop belong to a galley)          
Kaless (caleche Fr?)
Mackintosh (raincoat) 
Mil 
Milorda  
Munitur (It?)
obelisque 
overall
(i)ppleġġia 
revolver 
screw 
telegraph (It?) 
termoskopju (It?)
termopila (It?) 
tirabuxu (Fr?)

 

Ara wkoll:  https://kliemustorja.com/informazzjoni-dwar-pubblikazzjonijiet-ohra-tal-istess-awtur/

Aa ARA X'INT TGHID

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s