Il-Festa ta’ San Martin fil-folkor Malti

 

Matul is-sekli li għaddew, il-popopolin dejjem kien jistenna b’ħerqa kbira dawk il-ġranet speċjali ta’ matul is-sena li fihom kien jista’ jiċċelebra xi festa jew oħra. Jiem bħal dawn kienu joħolqu okkażjoni f’waqtha fejn in-nies kienu jitlobu, jixorbu u jixxalaw. Min ma kellux kien igawdu ma’ min kellu.

Waħda mill-festi tradizzjonali ilha sew fostna hi dik ta’ San Martin (AD 316 – 397), li hi ċċelebrata llum, il-11 ta’ Novembru. San Martin twieled f’Pannonia (illum tagħmel parti mill-Ungerija). Dan il-qaddis jibqa’ jissemma bħala s-suldat uffiċjal fl-imperu Ruman li kien ta parti mill-mantell tiegħu lil wieħed fqir mterrer bil-bard biex dan jilqa’ sew.

San Martin of_tours_204_detail_843x850.jpg

Fil-festa ta’ San Martin il-Knisja tfakkar l-karattru karetattevoli ta’ dan il-qaddis. Sal-lum għadna mdorrijin nagħtu lit-tfal, frott, bħal ġewż, lewż qastan u ġellewż, kultant ippreżentati f’borża magħrufa bħala l-Borża ta’ San Martin.

Fl-antik, it-tfal ma kienux biss jiekluh dan il-frott iżda anki jilgħabu bih, l-aktar bil-ġellewż bħala logħob tal-boċċi. Qabel ma t-tfal kienu inaqqru minn dan il-frott dawn kienu joħorġu barra fit-triq u jimpikaw bejniethom min minnhom jolqot l-aktar ġellewż li jitqiegħed f’filliera fl-art taħt xi bankina. Kultant dan kien isir biex il-lagħaba jittantaw jiggwadanjaw aktar ġellewż mill-logħob li jirbħu u hekk ikollhom aktar xi jmaxxtru.

Hemm qwiel u taqbiliet maħluqa mill-bdiewa dwar it-temp li mdorrijin naraw qrib dan il-jum.  Hekk insibu dan il-qawl ‘F’San Martin ikissru l-ġewż, fil-Milied jaqsmuh mal-bews’.

Il-bdiewa tal-Baħrija kienu u għadhom jorganizzaw il-fiera ta’ San Martin, magħrufa kultant bħala ‘il-Fiera tal-Baħrija’.  Din kienet bdiet biex jinġabru l-flus għal kappella ddedikata lil dan il-qaddis. Hekk, din il-fiera żviluppat u servit ukoll biex il-bdiewa jaqilgħu xi ħaġa mill-fiera għal familthom. Din il-fiera hi magħrufa l-aktar għall-lotteriji tad-dundjani, fniek u animali oħra kollha utili għaliex setgħu jittieklu ftit aktar minn xahar wara, fil-Milied. Dawn il-lotteriji jittellaw fil-logħob tal-irdieden.

San Martin kappella

 

F’dan il-jum, il-bdiewa kienu jsellmu lil xulxin fil-festa tar-raħal, ‘San Martinek tajjeb’ – jiġifieri, San Martin tiegħek it-tajjeb. Min jaf għadhomx jgħiduha din?  Iż-żmien jinbidel u aħna ninbidlu miegħu wkoll. Li fadal żgur hi t-taqbila,

                     Ġewż, lewż, qastan, tin

                     Kemm inħobbu 'l San Martin

 

San Martin borza

 

Erba’ kelmiet dwar il-ħajja ta’ San Martin

San Martin twieled f’Pannonja l-Ungerija, fit-316 W.K. f’familja pagana. Biss, bħala tfal kellu dejjem interess fit-twemmin nisrani. Ftit wara li  twieled il-familja marret tgħix f’Pavia fl-Italja. Ta’ 15-il sena kien imġiegħel jingaġġa bħala suldat fl-imperu Ruman u kien stazzjonat fi Franza. Ma damx għax ta’ 20 sena telaq mill-armata.

L-episodju tal-għotja tal-mantell lir-raġel fqir seħħet fis-sena 335. L-istorja tgħid li l-għada hu kellu ħolma fejn Kristu kellmu; ‘Int, sempli katekumen, (bniedem li qiegħed jitgħallem il-fidi biex isir Nisrani), libbistni!’. Jidher li ftit wara dan l-avveniment Martin tgħammed nisrani.

 

san martin taoftours.jpg

Fis-sena 361 Martin telaq lejn Franza; hu stabbilixxa kommunità ta’ Benedittini f’Liguge.

Fl-371 kien magħżul isqof ta’ Tours.

Hu miet fis-sena 397.

San Martin hu l-qaddis patrun tas-suldati, tal-ħajjata u taż-żwiemel.

 

Martin Morana

11 ta’ Novembru 2019

Inċidentalment l-awtur imsemmi Martin mhux għal dan il-qaddis iżda għal
San Martin De Porres, qaddies Peruvian li ukoll kien jieħu ħsieb il-foqra.
Categories: Tags: , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s